UNG THƯ DA

06/01/2017

Ung thư da xuất phát từ tế bào, đơn vị căn bản của da. Bình thường tế bào da tăng trưởng, sinh sản và tạo tế bào mới. Mỗi ngày tế bào da lão hóa, chết và tế bào mới thay thế. Đôi khi tiến trình sinh hóa trật tự này trở nên bất thường. Tế bào mới tăng sinh xuất hiện khi không cần thiết và tế bào lão hóa hoặc tế bào hư hoại không chết như đã định. Các tế bào không trật tự  này tạo thành khối u.

     Ung thư da xuất phát từ tế bào, đơn vị căn bản của da. Bình thường tế bào da tăng trưởng, sinh sản và tạo tế bào mới. Mỗi ngày tế bào da lão hóa, chết và tế bào mới thay thế. Đôi khi tiến trình sinh hóa trật tự này trở nên bất thường. Tế bào mới tăng sinh xuất hiện khi không cần thiết và tế bào lão hóa hoặc tế bào hư hoại không chết như đã định. Các tế bào không trật tự  này tạo thành khối u.

  

CHỨC NĂNG CỦA DA

     Da bao phủ mặt ngoài của cơ thể, bảo vệ các thành phần bên trong chống lại các tác nhân có hại từ bên ngoài thâm nhập vào, ví dụ : ánh sách mặt trời. Các tế bào trên mặt da (tế bào sừng) luôn luôn bị cọ sát và được thay thế bằng các tế bào mới. Các tế bào melanocytes sinh ra sắc tố tối màu (melanin), nhiệm vụ của sắc tố này là bảo vệ da khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời. Ở người da trắng các tế bào melanocytes không sản xuất được nhiều sắc tố melanin như người da màu.

Ung thư da gồm có hai loại: Melanoma và không Melanoma.

     Melanoma là trường hợp nguy hiểm nhất những cũng là trường hợp ít gặp nhất trong ung thư da. Ung thư da không mêlanôm chủ yếu có hai loại thường gặp là carcinôm tế bào đáy và carcinôm tế bào gai. Ung thư da đầu cổ chủ yếu là ung thư tế bào đáy và tế bào vảy.

     Nguy cơ mắc bệnh có ở tất cả những người mà da của họ không thường xuyên được bảo vệ khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, các nguồn hóa chất và cũng có thể do làm đẹp không an toàn. Tại Việt Nam, ung thư da đứng hàng thứ 8/10 loại ung thư thường gặp nhất với tỷ lệ trung bình 2,9 - 4,5 ca/100.000 dân. Khoảng ¾ các trường hợp ung thư da vùng đầu mặt cổ chủ yếu gặp là carcinoma tế bào đáy. Bệnh thường đựợc phát hiện sớm, diễn biến tại chỗ, hiếm khi di căn xa.

     Phẫu trị là phương pháp điều trị chủ yếu và hiệu quả nhất. Cắt rộng đúng mức và áp dụng kỹ thuật tạo hình thích hợp vừa có thể điều trị khỏi bệnh vừa bảo tồn được chức năng và thẩm mỹ.

YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA UNG THƯ DA

  • Tất cả những người mà da của họ không thường xuyên được bảo vệ khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.
  • Những người da trắng dễ có nguy cơ bị ung thư da hơn những người da mầu.
  • Những người làm việc ngoài trời như nông dân, thủy thủ, người làm đường
  • Những người bị bệnh khô da nhiễm sắc, thiếu khả năng phòng ngừa tác hại của tia tử ngoại, có tính chất di truyền có nguy cơ cao hoặc những người bị bạch biến do rối loạn chức năng sinh sản hắc tố.
  • Những người có vết sẹo bỏng cũ lâu ngày do xăng, vôi hoặc các sẹo do vật gây cháy khác. Những người có vết loét hoặc ổ viêm nhiễm lâu ngày.

CÁC DẤU HIỆU VÀ TRIỆU CHỨNG CỦA UNG THƯ DA

  • Vết loét dai dẳng thỉnh thoảng lại chảy máu hoặc có thể khỏi trong từng thời kì.
  • Những thay đổi tại một vùng da bị sừng hóa do ảnh hưởng của ánh nắng mặt trời như chảy máu, loét, cục nhỏ ...
  • Loét hay nổi cục tại vùng da đã được tia xạ từ trước hoặc tại một vết sẹo hay một đường dò.
  • Một vết đốm đỏ nhạt mạn tính với sự xước trợt nhẹ.
  • Với ung thư hắc tố các dấu hiệu cần được chú ý:
  • Thay đổi về màu sắc : hầu hết các ung thư hắc tố có màu sắc không đồng đều với những sắc thái khác nhau của màu nâu, đen, đỏ, trắng, xanh. Những nốt ruồi đang chuyển màu là những tổn thương đặc biệt nghi ngờ.
  • Ở người trưởng thành : một nốt ruồi phát triển to nhanh. Trong vài ngày hoặc vài tuần.
  • Thay đổi về bề mặt của nốt ruồi : từ nhẵn trở nên gồ ghề, có vẩy, hoặc loét.
  • Thay đổi về ranh giới : Nốt ruồi lành có ranh giới rõ, thấy nghi ngờ khi xung quanh có hình răng cưa, vết khía hoặc phát triển không đều về một phía.
  • Các nốt ruồi có cảm giác ngứa : ngứa, chảy máu, hoặc chảy nước vàng.

Thay đổi về độ dày của tổn thương, không đồng đều ở mọi điểm, đặc biệt quan trọng là sự thay đổi về độ dày không đối xứng.

CHẨN ĐOÁN

  • Khi nghi ngờ ung thư da thì phải sinh thiết hoặc xét nghiệm tế bào chẩn đoán lạo mô bệnh học đối với ung thư da không phải melanoma. Đối với trường hợp nghi ngờ melanoma, không chọc sinh thiết mà phẫu thuật lấy toàn bộ u làm xét nghiệm.
  • Chụp CT, MRI, siêu âm: xác định vị trí, kích thước, hình thái, hạch vùng di căn.
  • Dựa vào các đặc điểm lâm sàng tùy từng loại ung thư da và cac kết quả xét nghiệm cận lâm sàng để chẩn đoán xác định và giai đoạn.

ĐIỀU TRỊ

  • Phẫu thuật cắt bỏ rộng tổn thương là phương châm quan trọng nhất, phụ thuộc vào kích thước của tổn thương và vị trí của nó trên cơ thể.
  • Với các thương tổn nghi ngờ nhỏ tốt nhất nên cắt bỏ rộng để điều trị và chẩn đoán xác định.
  • Các thương tổn rộng tùy theo từng hoàn cảnh cụ thể có biện pháp điều trị phù hợp.
  • Với các thương tổn của ung thư hắc tố hoặc nghi ngờ là hắc tố nên được giải quyết ở cơ sở chuyên khoa để điều trị triệt để. Không được tẩy bỏ nốt ruồi bằng các phương pháp không chính thống như : bằng hóa chất, hoặc đốt bằng các vật nóng như thuốc lá hoặc thanh sắt nung nóng ... điều đó sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng của bạn.
  • Có thể kết hợp xạ trị hoặc/và hóa trị đối với những trường hợp u lan rộng, ung thư ở giai đoạn muộn.

PHÒNG BỆNH

  • Mặc áo nhiều màu hoặc màu tối bằng các chất liệu tự nhiên, sẽ bảo vệ da được tốt hơn là áo màu sáng bằng chất liệu nhân tạo.
  • Khi làm việc ngoài trời cần sử dụng nón, mũ hoặc màn che nắng, cần sử dụng mũ nón rộng vành để che được cả đầu, mặt, cổ ... hoặc tận dụng bóng râm của cây cối ...
  • Khi làm việc có tiếp xúc với hóa chất, phóng xạ cần phải có biện pháp bảo vệ, như đi găng, đi ủng, quần áo bảo hộ, kính, mặt nạ ...
  • Hạn chế làm việc ngoài trời nắng từ 10 giờ sáng tới 2 giờ chiều.
  • Thường xuyên vệ sinh da sạch sẽ, tránh và điều trị kịp thời các triệu chứng viêm nhiễm trên da

ThS.BS. Đàm Trọng Nghĩa