Tại sao dinh dưỡng lại quan trọng?
Người mắc ung thư đại trực tràng có thể ăn ít hơn do buồn nôn, đau, tiêu chảy, táo bón, loét miệng, căng thẳng hoặc mệt mỏi. Đồng thời, ung thư và quá trình điều trị có thể làm tăng viêm và phân hủy cơ, vì vậy cơ thể thường cần nhiều protein và năng lượng hơn ngay cả khi chán ăn.
Giảm cân không phải lúc nào cũng rõ ràng. Một số người bị mất cơ ngay cả khi cân nặng ổn định hoặc vẫn cao, vì vậy việc chú ý sớm đến lượng thức ăn, sức mạnh của cơ thể và khả năng hoạt động thường ngày là rất quan trọng.
Cơ thể người bệnh đang điều trị thường cần nhiều protein và năng lượng hơn
Nguyên nhân phổ biến của các vấn đề dinh dưỡng
Các nguyên nhân chính bao gồm:
-
Bản thân bệnh ung thư có thể làm giảm sự thèm ăn và tăng viêm.
-
Phẫu thuật có thể tạm thời làm thay đổi quá trình tiêu hóa, nhu động ruột và sự hấp thụ thức ăn.
-
Hóa trị hoặc xạ trị, có thể gây buồn nôn, nôn, thay đổi vị giác, tiêu chảy, táo bón hoặc mệt mỏi.
-
Ít vận động góp phần làm tăng tốc độ mất cơ, làm trầm trọng tình trạng yếu cơ.
-
Căng thẳng, lo lắng hoặc thiếu ngủ có thể làm giảm cảm giác thèm ăn và khiến các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn.
Nguyên nhân phổ biến của các vấn đề dinh dưỡng
Nên ăn và uống gì?
Người bệnh cần cố gắng ăn uống đều đặn, ngay cả khi phải tách nhỏ khẩu phần. Các bữa ăn nhỏ cách nhau 2 đến 3 giờ thường dễ dàng thực hiện hơn ăn ba bữa ăn lớn như khi chưa bị bệnh.
Khẩu phần ăn cần đảm bảo đủ protein như trứng, cá, thịt gà, đậu phụ, sữa, sữa chua, phô mai, sữa đậu nành, đậu đỗ các loại và thịt mềm nếu dung nạp được. Protein giúp duy trì cơ bắp và hỗ trợ phục hồi trong quá trình điều trị.
Chọn thực phẩm phù hợp với triệu chứng (vấn đề) mà người bệnh đang gặp phải. Nếu bị tiêu chảy, người bệnh có thể thử các loại thực phẩm ít chất béo, mềm, ít chất xơ trong thời gian ngắn như cơm, cháo, mì, chuối, khoai tây, cà rốt, bí ngô và súp. Còn nếu bị táo bón, người bệnh nên uống đủ nước và hỏi bác sĩ hoặc dinh dưỡng viên. Nếu không có chống chỉ định, nguời bệnh nên tăng dần chất xơ bằng cách sử dụng trái cây, rau (ưu tiên những loại rau nhiều nhớt và nhuận tràng như mồng tơi, rau đay, rau khoai lang, quả đậu bắp), gạo lứt, đậu hạt, khoai các loại.
Nếu bị buồn nôn, người bệnh cần ăn thức ăn khô và nhạt, tránh các bữa ăn nhiều dầu mỡ và uống thuốc chống nôn theo chỉ định. Nếu thấy thức ăn có vị khác lạ (là khi bạn bị biến đổi mùi vị), hãy thử thức ăn lạnh, gia vị nhẹ, dụng cụ ăn bằng gỗ hoặc sứ và thêm gia vị trong chế biến thực phẩm (như thêm hạt tiêu, rau mùi…).
Hãy uống đủ nước, đặc biệt nếu bị tiêu chảy, nôn hoặc có hậu môn nhân tạo. Nước, súp, đồ uống bù nước đường uống, sữa hoặc các chất lỏng khác mà người bệnh có thể dung nạp được có thể giúp ngăn ngừa mất nước.
Hướng dẫn ăn uống và dinh dưỡng trong điều trị
Hoạt động thể chất và thói quen hàng ngày
Hoạt động nhẹ đến vừa phải, như đi bộ hoặc tập thể dục kháng lực đơn giản, có thể giúp duy trì cơ bắp, cải thiện sự thèm ăn, giảm mệt mỏi và hỗ trợ chức năng ruột. Hãy hỏi bác sĩ về những bài tập, động tác tập bạn đang dự kiến thực hiện để đảm bảo an toàn.
Ngủ ngon và kiểm soát căng thẳng (stress) cũng rất quan trọng. Nghỉ ngơi, thực hiện các bài tập thở đơn giản, trò chuyện để có sự sẻ chia từ gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp; chia sẻ với nhân viên công tác xã hội của bệnh viện, tham vấn những vấn đề sức khỏe với nhân viên y tế liên quan (ví dụ chia sẻ những băn khoăn về ăn uống với dinh dưỡng viên bệnh viện) giúp người bệnh giải tỏa lo lắng, từ đó giấc ngủ cũng ngon hơn.
Người bệnh cần tránh hút thuốc, hạn chế uống rượu và đồ uống có cồn. Nếu có ý định sử dụng các vitamin, sản phẩm bổ dưỡng, các sản phẩm thảo dược hay thay đổi mô hình ăn uống, người bệnh cần hỏi ý kiến bác sĩ vì những sản phẩm, mô hình ăn uống đó có thể không cần thiết, thậm chí có thể gây cản trở điều trị.
Hoạt động thể chất và thói quen hàng ngày
Tự theo dõi tại nhà
Hãy tự kiểm tra thường xuyên:
-
Cân nặng: mỗi tuần một lần, tốt nhất sử dụng cùng một loại cân, cân vào buổi sáng, trước khi ăn. Nếu nhà có cân, hãy mang vào phòng tắm để cân khi không có hoặc mặc rất ít quần áo.
-
Lượng thức ăn và đồ uống mỗi ngày.
-
Rối loạn đại tiện, bao gồm tiêu chảy, táo bón, phân có máu, chất nhầy, hoặc thay đổi lớn về lượng dịch tiết từ hậu môn nhân tạo.
-
Các triệu chứng như buồn nôn, nôn, đầy hơi, đau, loét miệng, yếu sức, chóng mặt, hoặc giảm lượng nước tiểu.
-
Hoạt động hàng ngày, bao gồm đi bộ, leo cầu thang và khả năng thực hiện các công việc thường ngày.
Người bệnh nên tự theo dõi tại nhà thường xuyên
Khi nào cần trợ giúp y tế khẩn cấp?
Hãy vào viện ngay nếu:
-
Nôn không cầm được
-
Tiêu chảy nặng, đi ngoài phân lỏng thường xuyên, hoặc các dấu hiệu mất nước như chóng mặt, nước tiểu rất sẫm màu, hoặc đi tiểu rất ít.
-
Đau bụng hoặc đau trầm trọng hơn, sưng tấy, không đi ngoài hoặc xì hơi, hoặc thay đổi lớn đột ngột về lượng dịch tiết từ hậu môn nhân tạo.
-
Sốt, ớn lạnh, hoặc các dấu hiệu nhiễm trùng trong quá trình điều trị.
-
Giảm cân nhanh (sụt cân không chủ ý > 1kg/tuần trong 2-3 tuần liên tiếp), yếu rõ rệt, hoặc ăn ít hơn nhiều so với bình thường trong vài ngày (lượng đồ ăn/uống giảm < 50% so với thông thường liên tiếp trong 2-3 ngày).
-
Có máu trong phân hoặc phân đen.
Khi nào cần trợ giúp y tế khẩn ?
Chăm sóc dinh dưỡng hiệu quả nhất khi bệnh nhân, gia đình, điều dưỡng, dinh dưỡng viên bệnh viện và bác sĩ cùng hợp tác. Ăn đủ protein và năng lượng, duy trì hoạt động càng nhiều càng tốt, theo dõi các triệu chứng sớm và khám kịp thời khi có các dấu hiệu cảnh báo có thể giúp điều trị an toàn hơn và phục hồi suôn sẻ hơn.
Người bệnh có nhu cầu tư vấn dinh dưỡng tại Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội, vui lòng liên hệ:
Phòng Tư vấn dinh dưỡng - Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
Số điện thoại: 024-7100-2828 Máy lẻ 1701
Người viết: CN. Nguyễn Thị Thu Thủy – Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
Người hiệu đính: TS.BS. Trần Châu Quyên – Trưởng Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
