Dinh dưỡng cho người bệnh ung thư giai đoạn cuối: Giữ sức, giảm suy mòn

Vì sao người bệnh dễ ăn kém và mất sức?

Ở giai đoạn cuối, người bệnh thường có nhiều triệu chứng như chán ăn, buồn nôn, đầy bụng, táo bón, đau, khô miệng, thay đổi vị giác hoặc khó nuốt. Có người chỉ ăn vài muỗng đã no, có người thấy thức ăn không còn ngon như trước. Khi mệt kéo dài hoặc đau nhiều, việc ăn uống càng trở nên khó khăn.

Bên cạnh đó, cơ thể còn dễ mất khối cơ hơn bình thường. Khi cơ giảm, người bệnh sẽ yếu hơn, khó ngồi dậy, khó đi lại và nhanh mệt hơn. Vì vậy, dinh dưỡng lúc này không chỉ là ăn cho đủ mà còn là cố gắng giữ sức cơ và khả năng vận động trong mức có thể.

Một số nguyên nhân khiến người bệnh ung thư dễ ăn kém và mất sức

Mục tiêu dinh dưỡng lúc này là gì?

Không có một thực đơn chung phù hợp cho tất cả người bệnh. Chế độ ăn cần linh hoạt theo tình trạng sức khỏe, triệu chứng và mong muốn của từng người. Mục tiêu thực tế là giúp ăn dễ hơn, đỡ mệt hơn, giữ cân nặng ổn định hơn nếu có thể, duy trì sức cơ và giúp người bệnh có năng lượng cho những việc đơn giản như ngồi dậy, trò chuyện hay đi vài bước.

Điều này cũng có nghĩa là không nên ép ăn hoặc bắt người bệnh kiêng khem quá nghiêm ngặt. Ở giai đoạn chăm sóc giảm nhẹ, bữa ăn nên ưu tiên sự dễ chịu, món người bệnh thích, dễ nuốt, dễ tiêu và phù hợp với khả năng dung nạp.

Ở giai đoạn chăm sóc giảm nhẹ, chế độ ăn cần linh hoạt theo thể trạng người bệnh

Người bệnh nên ăn như thế nào?

Nếu không ăn được nhiều trong một lần, nên chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày. Cách này thường dễ chịu hơn so với cố gắng ăn ba bữa lớn, nhất là khi người bệnh mau no, đầy bụng hoặc buồn nôn.

Nên ưu tiên thực phẩm giàu năng lượng và giàu đạm trong lượng nhỏ như cháo thịt băm, cháo cá, súp có trứng, sữa, sữa chua, đậu hũ, trứng hấp, cá mềm, thịt xay hoặc sản phẩm bổ sung dinh dưỡng đường uống nếu người bệnh dùng được. Đạm rất quan trọng vì giúp duy trì khối cơ và hỗ trợ miễn dịch.

Nếu người bệnh khô miệng, đau miệng hoặc khó nuốt, nên chọn thức ăn mềm, ẩm, nguội bớt hoặc xay nhuyễn. Nếu dễ buồn nôn, nên dùng món ít mùi, ít dầu mỡ và ăn từng lượng nhỏ. Một số trường hợp có thể được khuyên dùng sản phẩm giàu đạm, giàu năng lượng hoặc omega-3, nhưng nên hỏi bác sĩ hoặc dinh dưỡng viên trước khi sử dụng.

Hướng dẫn dinh dưỡng cho người bệnh

Có cần theo “chế độ ăn chống ung thư” không?

Ở giai đoạn cuối, mục tiêu chính không phải là theo đuổi một chế độ ăn quá khắt khe. Những cách ăn cực đoan như bỏ hoàn toàn tinh bột, chỉ uống nước ép hoặc kiêng quá nhiều nhóm thực phẩm thường làm người bệnh càng khó ăn hơn và dễ thiếu năng lượng, thiếu đạm hơn. Cách hợp lý hơn là ăn những gì người bệnh chấp nhận được, an toàn, dễ tiêu và mang lại cảm giác thoải mái. Nếu người bệnh chỉ thích vài món quen thuộc trong một thời gian ngắn, điều đó vẫn có thể chấp nhận được. Quan trọng nhất là giảm áp lực quanh chuyện ăn uống.

Một số lưu ý trong chăm sóc dinh dưỡng cho người bệnh giai đoạn cuối

Vận động nhẹ còn cần thiết không?

Có. Nếu tình trạng cho phép, vận động nhẹ nhàng vẫn có ích. Những hoạt động đơn giản như ngồi dậy, đổi tư thế, tập co duỗi tay chân, tập thở hoặc đi vài bước có người hỗ trợ có thể giúp giảm cứng cơ, giảm mệt do nằm lâu và duy trì phần nào sức cơ. Giữ thể lực ở giai đoạn này không có nghĩa là phải tập nặng. Điều quan trọng là vận động trong khả năng an toàn, không làm người bệnh kiệt sức sau đó.

Vận động nhẹ là rất cần thiết cho người bệnh giai đoạn cuối

Nếu người bệnh có vết thương ác tính

Một số người bệnh có thể xuất hiện vết thương ác tính khi khối u xâm lấn ra da. Vết thương này có thể gây đau, chảy dịch, mùi khó chịu, dễ chảy máu và ảnh hưởng nhiều đến tâm lý. Trong nhiều trường hợp, mục tiêu chăm sóc không phải là làm lành hoàn toàn mà là giảm đau, giảm mùi, bảo vệ da xung quanh và giữ sự dễ chịu cho người bệnh.

Khi có vết thương ác tính, nguy cơ suy dinh dưỡng thường tăng cao hơn vì người bệnh đau hơn, mệt hơn, chán ăn hơn và có thể mất thêm protein qua dịch rỉ. Vì vậy, chế độ ăn cần chú ý đủ năng lượng, đủ đạm và đủ nước trong khả năng dung nạp. Gia đình có thể chia nhỏ bữa, tăng món giàu đạm như trứng, sữa, sữa chua, đậu hũ, cá, thịt xay hoặc sản phẩm dinh dưỡng dạng uống nếu dùng được. Nếu mùi vết thương gây buồn nôn, nên chọn món mềm, nguội bớt và ít mùi.

Hướng dẫn chăm sóc và dinh dưỡng cho người bệnh có vết thương ác tính

Khi nào cần điều chỉnh kỳ vọng?

Khi người bệnh bước vào những ngày rất gần cuối đời, cảm giác đói và nhu cầu ăn uống thường giảm dần một cách tự nhiên. Đây thường là một phần của quá trình bệnh tiến triển. Trong giai đoạn này, việc ép ăn, ép uống hoặc cố truyền thêm dinh dưỡng đôi khi không mang lại lợi ích rõ ràng mà còn làm người bệnh khó chịu hơn.

Lúc đó, chăm sóc nên chuyển trọng tâm sang sự dễ chịu: làm ẩm miệng, cho ăn uống theo nhu cầu, chọn món yêu thích với lượng nhỏ, giúp thay đổi tư thế nhẹ nhàng và giữ môi trường yên tĩnh. Các quyết định như nuôi ăn qua ống thông hoặc dinh dưỡng tĩnh mạch cần được cân nhắc kỹ giữa lợi ích thực tế, gánh nặng điều trị và mong muốn của người bệnh cùng gia đình.

Khi người bệnh gần cuối đời, việc chăm sóc nên chuyển trọng tâm sang sự dễ chịu

Gia đình có thể làm gì?

Gia đình có vai trò rất quan trọng. Điều cần nhất không phải là nấu thật nhiều món, mà là hỗ trợ đúng lúc: mời ăn nhẹ nhàng, không ép buộc; chia bữa nhỏ; ưu tiên món người bệnh thích; giúp người bệnh ngồi dậy khi ăn nếu có thể; theo dõi lượng ăn, sụt cân, mức mệt và khả năng đi lại để báo cho nhân viên y tế khi có thay đổi rõ.

Dinh dưỡng cho người bệnh ung thư giai đoạn cuối không nhằm tạo ra một thực đơn hoàn hảo. Ý nghĩa lớn nhất của nó là giúp người bệnh bớt mệt, giữ sức, giảm suy mòn và sống dễ chịu hơn từng ngày.