ĐƯỜNG LÀ GÌ?
Đường trong tự nhiên có ở nhiều loại thực phẩm, chẳng hạn như trái cây, và giúp cung cấp năng lượng cho cơ thể. Tuy nhiên, việc cho thêm đường vào đồ ăn và thức uống có thể góp phần gây ra các vấn đề về sức khỏe.
Đường được thêm vào nhiều loại thực phẩm và đồ uống. Nó tồn tại dưới nhiều dạng, như đường trắng, đường thô, đường nâu, chất tạo ngọt từ ngô và si-rô ngô hàm lượng fructose cao. Tất cả các loại đường bổ sung đều làm tăng lượng calo nạp vào, đồng thời làm tăng nguy cơ thừa cân và các vấn đề sức khỏe liên quan.
THỰC PHẨM CHẾ BIẾN SẴN LÀ GÌ?
Thực phẩm chế biến sẵn chiếm một phần lớn trong chế độ ăn của nhiều người. Chúng thường dễ tiếp cận, dễ chuẩn bị và dễ ăn hơn. Chúng cũng có thể rẻ hơn so với các lựa chọn thực phẩm lành mạnh khác. Thực phẩm chế biến sẵn được phân loại dựa trên mức độ bị biến đổi của chúng so với tình trạng ban đầu.
- Thực phẩm chưa qua chế biến hoặc chế biến tối thiểu: Không khác biệt nhiều so với thực phẩm nguyên bản. Chúng vẫn giữ được các chất dinh dưỡng như thực phẩm gốc, ví dụ như rau củ cắt sẵn (rau củ đã sơ chế) và sữa thanh trùng.
- Thực phẩm chế biến sẵn: Có thể chứa các chất phụ gia hoặc chất bảo quản để tạo hương vị hoặc bảo quản sản phẩm. Chúng mất đi một số chất dinh dưỡng trong quá trình chế biến và thường chứa thêm muối, đường hoặc chất bảo quản, như rau củ đóng hộp có muối, trái cây ngâm trong nước ép hoặc si-rô, hay phô mai nguyên kem.
- Thực phẩm siêu chế biến (UPFs): Hoàn toàn không giống với thực phẩm nguyên bản và đã mất đi nhiều chất dinh dưỡng như chất xơ và vitamin. Loại thực phẩm này có xu hướng chứa nhiều hơn các loại đường bổ sung, muối, chất béo bão hòa, màu thực phẩm, hương liệu cùng các chất phụ gia và chất bảo quản khác so với thực phẩm chế biến sẵn. Ví dụ bao gồm bánh ngọt, bánh quy, kẹo, đồ ăn vặt có vị mặn, mì ăn liền, đồ uống trái cây (có thêm đường), nước ngọt có ga (loại thường và loại ăn kiêng), ngũ cốc ăn liền và các bữa ăn chế biến sẵn khác.
Hình 1: Tổng quan về đường, thực phẩm chế biến sẵn và nguy cơ ung thư. Nguồn: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ
ĐƯỜNG BỔ SUNG CÓ LÀM TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ KHÔNG?
Đường bổ sung không được cho là trực tiếp làm tăng nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, ăn hoặc uống quá nhiều đường bổ sung có thể dẫn đến tình trạng thừa cân và viêm mạn tính.
Thừa cân đã được chứng minh là có liên quan đến 13 loại ung thư. Mối liên hệ này ở một số ung thư (như ung thư nội mạc tử cung và ung thư thực quản) rõ rệt hơn so với các ung thư khác.
Tình trạng viêm mạn tính có liên quan đến tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng, ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư phổi. Nó cũng có thể làm tăng khả năng mắc ung thư dạ dày, ung thư thực quản và ung thư khoang miệng.
THỰC PHẨM CHẾ BIẾN SẴN CÓ LÀM TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ KHÔNG?
Thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến việc tăng cân và có thể làm tăng nguy cơ ung thư cũng như các vấn đề sức khỏe tiêu cực khác. Thực phẩm siêu chế biến thường chứa nhiều chất béo, đường bổ sung và muối hơn, đồng thời có ít chất xơ và ít chất dinh dưỡng hơn so với các thực phẩm ít qua chế biến.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến có thể dẫn đến nguy cơ mắc nhiều loại ung thư cao hơn. Tiêu thụ càng nhiều thực phẩm siêu chế biến, nguy cơ mắc ung thư của bạn càng cao.
Các thực phẩm chế biến tối thiểu, chẳng hạn như trái cây, rau củ và nước ép không thêm đường, được khuyến khích sử dụng như một phần của chế độ ăn uống lành mạnh.
TÔI CÓ THỂ ĂN BAO NHIÊU ĐƯỜNG VÀ THỰC PHẨM SIÊU CHẾ BIẾN MÀ VẪN AN TOÀN?
Một lượng nhỏ thực phẩm siêu chế biến và đường bổ sung vẫn có thể là một phần của chế độ ăn uống lành mạnh nếu như được cân đối với các loại thực phẩm ít qua chế biến.
Thực phẩm và đồ uống siêu chế biến chiếm hơn một nửa lượng calo trong chế độ ăn trung bình của người Mỹ. Trong đó, khoảng 1/5 lượng calo đến từ đường bổ sung. Điều này có thể góp phần gây tăng cân và viêm mạn tính.
Hướng dẫn của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) khuyến nghị nên loại bỏ phần lớn đồ ăn nhanh và các thực phẩm siêu chế biến khác có chứa nhiều đường bổ sung, chất béo bão hòa, tinh bột và muối.
TÔI CÓ THỂ ĂN VÀ UỐNG GÌ ĐỂ THAY THẾ ĐƯỜNG VÀ THỰC PHẨM CHẾ BIẾN SẴN?
Việc giảm ăn thực phẩm siêu chế biến sẽ làm chế độ ăn của bạn có thêm chỗ cho các loại thực phẩm khác giúp giảm nguy cơ ung thư, chẳng hạn như trái cây, rau củ, thịt nạc, sữa ít béo và các loại hạt.
Để giúp kiểm soát lượng đường bổ sung và thực phẩm siêu chế biến mà bạn tiêu thụ:
- Lựa chọn trái cây, rau củ và ngũ cốc nguyên hạt thay vì bánh ngọt, kẹo, bánh quy, ngũ cốc có đường và các thực phẩm siêu chế biến khác.
- Lựa chọn trái cây và rau củ nguyên quả hoặc cắt miếng, chúng giữ được nhiều chất xơ nguyên bản giúp bạn no lâu hơn so với các dạng đã qua chế biến nhiều như nước ép.
- Chuẩn bị các món ăn vặt lành mạnh tại nhà để dễ dàng mang theo khi di chuyển.
- Đọc nhãn mác để giúp bạn chọn lựa những loại thực phẩm hỗ trợ cho một chế độ ăn lành mạnh.
- Tránh các loại đồ uống có đường như nước ngọt có ga, đồ uống thể thao và nước ép trái cây có đường.
- Lựa chọn nước lọc, trà, cà phê đen, hoặc nước khoáng có ga không thêm đường. Hãy thử thêm một lát chanh, vài lát dưa chuột hoặc trái cây cắt nhỏ vào nước để tạo hương vị.
__________________________________________________
Nguồn: Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society) cancer.org
Đường dẫn: https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/diet-physical-activity/how-diet-and-physical-activity-impact-cancer-risk/processed-food-and-cancer.html
Biên dịch: CNh.XN. Nguyễn Hùng Anh, Khoa Xét nghiệm
Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Thanh Hằng, Phòng HTQT-NCKH
Duyệt chuyên môn: TS.BS. Trần Châu Quyên, Trưởng khoa Dinh dưỡng
