Phản ứng truyền dịch

Nguyên nhân nào gây ra phản ứng truyền dịch?

Bất cứ ai cũng có thể gặp phản ứng truyền dịch với bất cứ loại thuốc nào. Nhưng một số loại thuốc miễn dịch, thuốc điều trị đích, hoặc thuốc hóa trị được biết đến là nguyên nhân gây ra phản ứng thường xuyên hơn những loại khác. Quý vị có thể thấy bác sĩ điều trị gọi đó là phản ứng quá mẫn hoặc phản ứng miễn dịch.

Nếu quý vị gặp phản ứng hoặc dị ứng với các thuốc khác trước đó, quý vị có nhiều khả năng gặp phản ứng truyền dịch. Phản ứng này cũng phổ biến hơn ở nữ so với nam.

Một số phương pháp điều trị ung thư có nguy cơ cao hơn gây ra phản ứng truyền dịch, chẳng hạn như:

Thuốc hóa trị nhóm taxane , đặc biệt là paclitaxel và docetaxel
Thuốc hóa trị nhóm etoposide
Thuốc hóa trị nhóm platinum
Kháng thể đơn dòng

Phản ứng truyền dịch xảy ra khi nào?

Đối với hầu hết các thuốc, nguy cơ cao nhất xảy ra phản ứng truyền dịch là trong liều đầu tiên hoặc liều thứ hai. Tuy nhiên, quý vị có thể bị phản ứng với bất kỳ thuốc nào trong bất kỳ liều dùng nào – thậm chí ngay cả khi quý vị chưa từng bị phản ứng trước đó.

Hầu hết các phản ứng truyền dịch cũng xảy ra trong vài phút đầu tiên đến vài giờ trong quá trình truyền dịch (gọi là phản ứng tức thời). Một số người gặp phản ứng sau khi truyền vài ngày hoặc vài tuần (gọi là phản ứng muộn).

Phản ứng truyền dịch có thể nhẹ và bao gồm ngứa hoặc đỏ bừng mặt sau đó tự hết. Một số phản ứng nặng và gây ra nhiều triệu chứng hơn cần được điều trị bằng thuốc. Phản ứng cũng có thể nghiêm trọng và đe dọa tính mạng (phản vệ).

Triệu chứng của phản ứng truyền dịch là gì?

Hình 1: Các triệu chứng của phản ứng truyền dịch. Nguồn https://yhoccongdong.com/du-an-khac/phan-ve-va-soc-phan-ve-trieu-chung-va-cach-dieu-tri/

Các dấu hiệu và triệu chứng phổ biến nhất của phản ứng truyền dịch là:

Ngứa
Đỏ bừng (bốc hỏa) ở mặt và cổ
Phát ban hoặc nổi mề đay
Sốt hoặc ớn lạnh
Đau lưng hoặc đau bụng
Đau cơ hoặc đau khớp
Tim đập nhanh
Khó thở hoặc ho
Tức ngực
Buồn nôn, nôn, hoặc tiêu chảy
Chóng mặt hoặc choáng váng
Đột nhiên thấy lo âu căng thẳng không rõ nguyên do.

Phản ứng truyền dịch có thể phòng ngừa được không?

Nếu quý vị đang điều trị ung thư bằng một phương pháp có nhiều khả năng gây ra phản ứng phản vệ, quý vị có thể được kê những thuốc được gọi là thuốc chuẩn bị hoặc thuốc dự phòng trước khi truyền. Các loại thuốc chuẩn bị phổ biến nhất là:

Thuốc kháng histamine như diphenhydramine (Benadryl) hoặc famotidine (Pepcid)
Các thuốc steroids như prednisone hoặc dexamethasone (Decadron)
Thuốc hạ sốt như acetaminophen (Tylenol)

Quý vị có thể uống thuốc chuẩn bị tại nhà trước ngày hẹn truyền, hoặc có thể dùng thuốc trong ngày hẹn. Quý vị vui lòng thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Trong quá trình truyền

Hình 2: Điều dưỡng điều chỉnh tốc độ truyền dịch theo y lệnh của bác sĩ điều trị - Khoa Nội tiêu hóa theo yêu cầu – BV Ung Bướu Hà Nội

Một số loại dịch truyền được bắt đầu truyền với tốc độ chậm hơn để xem cơ thể quý vị phản ứng với thuốc như thế nào. Nếu quý vị không có dấu hiệu hoặc triệu chứng của phản ứng, tốc độ truyền có thể tăng lên đến tốc độ truyền theo quy định.

Trong khi truyền, điều dưỡng sẽ theo dõi để phát hiện các dấu hiệu và triệu chứng của phản ứng truyền dịch. Họ có thể hỏi quý vị cảm thấy như thế nào, hoặc đo nhiệt độ, mạch, hoặc huyết áp. Điều quan trọng là quý vị cần báo ngay cho điều dưỡng nếu cảm thấy có bất kỳ điều gì bất thường, ngay cả khi quý vị không chắc chắn đó là gì.

Nếu quý vị gặp phản ứng truyền dịch

Nếu quý vị có bất kỳ dấu hiệu hay triệu chứng nào của phản ứng truyền dịch, điều dưỡng có thể tạm dừng truyền để kiểm tra nhịp thở, nhiệt độ, huyết áp, và/hoặc nhịp tim của quý vị.

Nếu triệu chứng nghiêm trọng hoặc không biến mất sau khi ngừng truyền, họ có thể cho quý vị dùng thuốc tăng nhạy cảm hoặc thuốc chống dị ứng để giúp giảm tình trạng phản ứng. Những thuốc này có thể bao gồm thuốc kháng histamine, thuốc steroid, acetaminophen (Tylenol), hoặc các thuốc khác tùy thuộc vào triệu chứng của quý vị.

Nếu quý vị có bất kỳ triệu chứng nào của phản ứng khi ở nhà sau khi truyền, hãy gọi ngay cho bác sĩ điều trị.

Sốc phản vệ

Sốc phản vệ là một phản ứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng có thể xảy ra với bất cứ loại dịch truyền nào.

Các dấu hiệu và triệu chứng của sốc phản vệ ban đầu có thể giống phản ứng truyền dịch. Nhưng sốc phản vệ sẽ trở nên tệ hơn và không đáp ứng với thuốc chống dị ứng. Epinephrine (adrenaline) phải được dùng để điều trị sốc phản vệ. Điều dưỡng tiêm truyền được đào tạo để sử dụng những thuốc này nếu quý vị có dấu hiệu của sốc phản vệ.

Phản ứng muộn sau truyền

Phản ứng muộn là những phản ứng xảy ra chậm hơn, thường trong vài ngày đầu sau truyền. Những phản ứng này hiếm gặp nhưng điều quan trọng là cần trợ giúp y tế ngay lập tức. Hãy cho bác sĩ biết về loại thuốc bạn đã dùng và thời gian dùng để họ có thể điều trị nhanh nhất có thể.

Sau phản ứng truyền dịch

Những gì xảy ra sau phản ứng truyền dịch phụ thuộc vào một số yếu tố sau:

Nguyên nhân gây ra phản ứng
Mức độ nghiêm trọng của phản ứng
Phản ứng kéo dài bao lâu
Phản ứng tự cải thiện hay phải dùng thuốc
Quý vị đã từng bị phản ứng với phương pháp điều trị trong quá khứ chưa
Có các phương pháp điều trị khác thay thế không

Bác sĩ điều trị cũng có thể:

Kê đơn thuốc để điều trị triệu chứng
Chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng hoặc chẩn đoán hình ảnh
Thay đổi lượng dịch hoặc tốc độ truyền cho các liều tiếp theo
Trì hoãn liều điều trị tiếp theo cho đến khi các triệu chứng thuyên giảm
Đề xuất chuyển sang phương án điều trị khác

Trong một số trường hợp, bác sĩ điều trị có thể thảo luận về việc thử thách lại hoặc giảm nhạy cảm.

Thử thách lại và giảm nhạy cảm

Thử thách lại là việc sử dụng lại một phương pháp điều trị đã gây phản ứng truyền dịch trước đó. Tuy nhiên lần này sẽ có các biện pháp khác được dùng để làm giảm nguy cơ gặp phản ứng như:

Thêm nhiều thuốc chuẩn bị hơn hoặc sử dụng thuốc chuẩn bị khác
Truyền dịch với tốc độ chậm hơn

Thử thách lại cũng có thể bao gồm giảm nhạy cảm. Giảm nhạy cảm là việc sử dụng liều nhỏ và lặp lại nhiều lần để xây dựng khả năng dung nạp thuốc. Giảm nhạy cảm có thể được sử dụng khi một người vẫn có phản ứng truyền dịch mặc dù đã làm chậm tốc độ truyền và dùng thuốc chuẩn bị. Phương pháp này cũng có thể được sử dụng nếu ai đó có dấu hiệu sốc phản vệ trong lần truyền trước. Một số người được thực hiện phương pháp giảm nhạy cảm tại bệnh viện để họ có thể được theo dõi sát.

Nếu bác sĩ điều trị đề xuất phương pháp giảm nhạy cảm, quý vị hãy hỏi họ về những nguy cơ và lợi ịch của việc tiếp tục điều trị.

Nguồn: Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, www.cancer.org.

Đường dẫn: https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/side-effects/infusion-immune-reactions.html

Biên dịch: CNhĐD. Nguyễn Thị Hồng Vân, Khoa Nội tiêu hóa theo yêu cầu, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội

Hiệu đính: THS.BS. Nguyễn Thanh Hằng, Phòng HTQT-NCKH