Phục hồi chức năng cho người bệnh ung thư

Phục hồi chức năng ung thư có thể giúp cải thiện thể chất và khả năng tự lập
Ảnh: https://www.istockphoto.com

Phục hồi chức năng trong ung thư là gì?

Phục hồi chức năng trong ung thư (hay phục hồi chức năng) là một chương trình chăm sóc hỗ trợ giúp bạn thích nghi với những thay đổi về khả năng vận động, cảm giác hoặc chức năng của cơ thể do ung thư hoặc quá trình điều trị gây ra. Những vấn đề này có thể khiến các hoạt động hằng ngày trở nên khó khăn hơn, ảnh hưởng đến khả năng làm việc hoặc duy trì quá trình điều trị ung thư theo kế hoạch. Mục tiêu của phục hồi chức năng ung thư là:

Giúp bạn duy trì mức độ hoạt động cao nhất có thể và tiếp tục đảm nhiệm các vai trò trong gia đình, công việc và cuộc sống
Giảm các tác dụng phụ và triệu chứng của bệnh ung thư cũng như các phương pháp điều trị ung thư, bao gồm cả những ảnh hưởng về mặt cảm xúc
Giúp bạn duy trì khả năng tự lập ở mức cao nhất có thể
Cải thiện chất lượng cuộc sống

Phục hồi chức năng ung thư được thực hiện bởi các chuyên gia trong quá trình điều trị, theo dõi sau điều trị hoặc giai đoạn sống lâu dài sau ung thư.

Các loại hình phục hồi chức năng cho người bệnh ung thư

Các dịch vụ phục hồi chức năng ung thư bao gồm:

Vật lý trị liệu
Hoạt động trị liệu
Trị liệu ngôn ngữ và nuốt
Điều trị phù bạch huyết
Hỗ trợ dinh dưỡng
Hỗ trợ sức khỏe cảm xúc và tinh thần
Phục hồi chức năng nhận thức
Các chương trình tập luyện và vận động

Tiền phục hồi chức năng khác gì với phục hồi chức năng?

Bạn cũng có thể hỏi nhân viên y tế về việc gặp một chuyên gia phục hồi chức năng ung thư trước khi bắt đầu điều trị ung thư. Đây được gọi là tiền phục hồi chức năng (prehab). Chuyên gia có thể đánh giá sức mạnh, khả năng vận động và các chức năng của bạn trước khi các vấn đề xảy ra. Họ có thể đề xuất những việc cụ thể bạn có thể làm để giúp chuẩn bị về thể chất và tinh thần cho quá trình điều trị ung thư.

Nghiên cứu cho thấy tiền phục hồi chức năng ung thư có thể mang lại những lợi ích đáng kể. Phương pháp này có thể giúp bạn duy trì thể lực tốt hơn, dung nạp điều trị tốt hơn, giảm các biến chứng và rút ngắn thời gian nằm viện.

Tại sao một người có thể cần phục hồi chức năng ung thư?

Ung thư và các phương pháp điều trị ung thư có thể gây ra nhiều tác dụng không mong muốn. Những tác dụng không mong muốn này có thể dẫn đến những thay đổi trong cơ thể và cách cơ thể hoạt động. Phục hồi chức năng ung thư có thể giúp bạn:

Kiểm soát tình trạng mệt mỏi, đau hoặc sưng phù
Khắc phục các vấn đề về thăng bằng hoặc yếu cơ, đi lại hoặc thực hiện các hoạt động hằng ngày
Đối phó với bệnh lý thần kinh ngoại biên (tình trạng tê và cảm giác châm chích ở bàn tay hoặc bàn chân)
Kiểm soát những thay đổi về sức khỏe tình dục
Cải thiện các vấn đề về nuốt, nhai hoặc nói
Ứng phó với những thay đổi về cảm xúc và nhận thức (tư duy, trí nhớ)
Điều trị phù bạch huyết và các vấn đề về phạm vi vận động

Khi nào tôi nên thực hiện phục hồi chức năng ung thư?

Bạn có thể thực hiện phục hồi chức năng ung thư ở bất kỳ giai đoạn nào. Phục hồi chức năng sớm thường có thể giúp giải quyết các vấn đề trước khi chúng trở nên nghiêm trọng hơn hoặc gây ra những vấn đề khác.

Ví dụ, tình trạng cứng khớp nhẹ ở cánh tay có thể khiến bạn ít sử dụng cánh tay đó hơn. Theo thời gian, cánh tay có thể trở nên yếu và khớp cứng hơn. Vì vậy, điều quan trọng là thông báo cho đội ngũ chăm sóc ung thư về các vấn đề bạn gặp phải càng sớm càng tốt.

Các chuyên gia phục hồi chức năng ung thư

Nhóm chăm sóc của bạn có thể bao gồm nhiều chuyên gia phục hồi chức năng khác nhau. Tùy thuộc vào nhu cầu, bạn có thể làm việc với một hoặc nhiều chuyên gia này trong quá trình điều trị và phục hồi sau ung thư.

Chuyên gia dinh dưỡng

Họ là các chuyên gia về dinh dưỡng, thực phẩm và chế độ ăn uống, đã vượt qua kỳ thi cấp chứng chỉ quốc gia. Nhiều chuyên gia dinh dưỡng chuyên về các lĩnh vực như kiểm soát cân nặng, khoa học thể dục, chăm sóc người bệnh ung thư hoặc phục hồi chức năng tim mạch.

Chuyên gia hoạt động trị liệu

Các chuyên gia hoạt động trị liệu làm việc với những người gặp khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động hằng ngày, giúp họ phát triển, phục hồi và cải thiện các kỹ năng cần thiết cho sinh hoạt và công việc thường ngày. Họ cũng giúp phòng ngừa tình trạng khuyết tật và duy trì sức khỏe.

Chuyên gia vật lý trị liệu

Là các chuyên gia y tế có nhiệm vụ đánh giá, kiểm tra và điều trị các vấn đề về thể chất, đồng thời sử dụng các bài tập, liệu pháp nhiệt, liệu pháp lạnh và các phương pháp khác nhằm phục hồi hoặc duy trì sức mạnh, khả năng vận động và chức năng của cơ thể.

Physical Therapy for Cancer Patients: 12 Benefits | Ivy Rehab

Vật lý trị liệu trong ung thư có thể giúp phục hồi sức mạnh Ảnh: https://www.shutterstock.com

Bác sĩ y học phục hồi chức năng

Bác sĩ y học phục hồi chức năng tập trung vào việc phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị các rối loạn về thần kinh, cơ và xương có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động và thực hiện các hoạt động hằng ngày. Các bác sĩ này cũng thường hỗ trợ kiểm soát đau. Họ còn được gọi là bác sĩ y học thể chất và phục hồi chức năng.

Chuyên gia tâm lý

Là chuyên gia y tế có bằng sau đại học về tâm lý học và được đào tạo về tâm lý học lâm sàng. Chuyên gia này đánh giá tình trạng tinh thần và cảm xúc của một người, đồng thời cung cấp dịch vụ đánh giá và tư vấn cho những người có thể gặp vấn đề về cảm xúc hoặc sức khỏe tinh thần.

Chuyên gia trị liệu ngôn ngữ

Là chuyên gia y tế được đào tạo để làm việc với những người gặp các vấn đề về nói và nuốt. Chuyên gia trị liệu ngôn ngữ giúp người bệnh phát triển các kỹ năng giao tiếp và đảm bảo họ có thể ăn uống an toàn. Còn được gọi là chuyên gia bệnh học ngôn ngữ và lời nói (speech/language pathologist).

Chuyên gia điều trị phù bạch huyết

Chuyên gia về phù bạch huyết đánh giá và điều trị tình trạng phù bạch huyết (tích tụ dịch trong các mô), tập trung vào việc giảm sưng và kiểm soát đau. Họ thường sử dụng các kỹ thuật xoa bóp đặc biệt, các phương pháp băng ép, các dụng cụ tạo áp lực và các bài tập.

Chuyên gia tư vấn nghề nghiệp

Chuyên gia tư vấn nghề nghiệp hỗ trợ những người quay trở lại làm việc trong hoặc sau quá trình điều trị ung thư. Họ có thể giúp người bệnh học cách thực hiện các nhiệm vụ hằng ngày liên quan đến công việc một cách dễ dàng hơn.

Chuyên gia trị liệu giải trí

Chuyên gia trị liệu giải trí sử dụng các hoạt động giải trí như nghệ thuật, tập thể dục, trò chơi, khiêu vũ và âm nhạc để giúp duy trì sức khỏe thể chất, đời sống xã hội và sự ổn định về cảm xúc của một người.

Chuyên gia sinh lý học vận động

Chuyên gia sinh lý học vận động sử dụng các chương trình tập luyện để giúp mọi người kiểm soát các vấn đề sức khỏe mạn tính. Tuy nhiên, họ không chẩn đoán hoặc xây dựng kế hoạch điều trị như chuyên gia vật lý trị liệu.

Phục hồi chức năng ung thư được thực hiện ở đâu?

Một số trung tâm ung thư và bệnh viện cung cấp các dịch vụ phục hồi chức năng ung thư. Các dịch vụ này thường được thực hiện theo hình thức ngoại trú, vì vậy bạn không cần phải ở lại qua đêm. Nếu bạn bị ung thư tiến triển hoặc gặp các vấn đề phức tạp, bạn có thể cần phục hồi chức năng nội trú tại bệnh viện, trung tâm phục hồi chức năng hoặc cơ sở chăm sóc dài hạn. Điều này có nghĩa là bạn sẽ ở lại qua đêm hoặc lâu hơn.

Chuẩn bị cho phục hồi chức năng ung thư

Biết trước quá trình phục hồi chức năng ung thư sẽ diễn ra như thế nào có thể giúp bạn chuẩn bị tốt hơn và tận dụng tối đa các buổi trị liệu. Chuẩn bị trước sẽ giúp nhân viên phục hồi chức năng hiểu rõ nhu cầu của bạn và xây dựng kế hoạch phù hợp.

Trước buổi khám đầu tiên

Khi gọi điện để đặt lịch cho buổi khám đầu tiên, hãy hỏi:

Tôi cần mang theo những gì và nên mặc gì trong buổi hẹn đầu tiên?
Tôi sẽ gặp chuyên gia phục hồi chức năng nào, và họ có kinh nghiệm làm việc với người bệnh ung thư không?
Trong buổi khám, tôi sẽ được thực hiện những gì, bao gồm các hoạt động thể chất hoặc bài kiểm tra nào?
Buổi khám sẽ kéo dài bao lâu?
Bảo hiểm của tôi có chi trả cho buổi khám này không, và tôi có phải tự chi trả khoản nào không?

Phòng khám có thể sẽ yêu cầu bạn điền một số biểu mẫu tại nhà trước buổi khám đầu tiên hoặc khi bạn đến nơi. Các biểu mẫu này sẽ yêu cầu bạn cung cấp thông tin về quá trình điều trị ung thư, tình trạng sức khỏe tổng thể và bất kỳ triệu chứng hoặc vấn đề nào bạn đang gặp phải do ung thư hoặc quá trình điều trị gây ra.

Tại buổi khám đầu tiên

Buổi khám phục hồi chức năng đầu tiên sẽ là một cuộc đánh giá toàn diện về tiền sử bệnh và các vấn đề bạn đang gặp phải. Đây được gọi là đánh giá trước điều trị.

Chuyên gia phục hồi chức năng có thể sẽ khám và đánh giá tình trạng thể chất của bạn. Tùy thuộc vào loại phục hồi chức năng bạn đang thực hiện, họ có thể kiểm tra khả năng vận động, sức mạnh cơ hoặc chức năng thần kinh. Họ cũng có thể kiểm tra xem cơ thể bạn có bị sưng hoặc viêm hay không.

Trong buổi khám này, bạn cũng có thể được yêu cầu thực hiện một số hoạt động hằng ngày, chẳng hạn như đi bộ hoặc đứng lên từ ghế, để chuyên gia đánh giá khả năng hoạt động của cơ thể bạn.

Bằng cách trả lời những câu hỏi và hoàn thành các đánh giá này, bạn có thể giúp các chuyên gia đề xuất những bài tập và phương pháp điều trị phù hợp nhất với mình. Họ sẽ sử dụng những thông tin này để xây dựng kế hoạch điều trị phục hồi chức năng cho bạn.

Thực hiện kế hoạch điều trị phục hồi chức năng

Kế hoạch của bạn sẽ dựa trên nhu cầu và mục tiêu cá nhân. Kế hoạch sẽ được xây dựng phù hợp với nhu cầu phục hồi chức năng của bạn và có thể bao gồm việc làm việc với nhiều chuyên gia khác nhau. Chuyên gia phục hồi chức năng của bạn sẽ chia sẻ kế hoạch này với các thành viên khác trong nhóm chăm sóc.

Kế hoạch điều trị phục hồi chức năng của bạn sẽ bao gồm:

Các phương pháp điều trị được khuyến nghị, chẳng hạn như các bài tập và dụng cụ hỗ trợ. Bạn cũng có thể tập luyện để học lại những kỹ năng đã mất hoặc học những cách mới để thích nghi với những thay đổi của cơ thể hoặc môi trường xung quanh.
Lịch điều trị, bao gồm số buổi bạn cần tham gia và thời lượng của mỗi buổi. Lịch này có thể thay đổi khi bạn có tiến bộ trong quá trình phục hồi.

· Kế hoạch theo dõi tiến bộ của bạn. Nhân viên phục hồi chức năng sẽ theo dõi quá trình phục hồi của bạn và điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.

Sau một buổi phục hồi chức năng ung thư

Nhiều người cảm thấy khỏe hơn sau buổi tập so với lúc mới bắt đầu. Tuy nhiên, bạn có thể cảm thấy ê ẩm hoặc mệt mỏi. Nếu cảm thấy quá khó chịu hoặc bị đau, hãy thông báo cho chuyên gia phục hồi chức năng.

Kế hoạch phục hồi chức năng có thể bao gồm các hoạt động hoặc bài tập bạn cần thực hiện tại nhà giữa các buổi hẹn. Thực hiện các hoạt động và bài tập này sẽ giúp bạn đạt được nhiều tiến bộ nhất có thể. Nếu bạn có vấn đề sức khỏe mạn tính, kế hoạch thực hiện tại nhà có thể trở thành một phần thường xuyên trong quá trình chăm sóc sức khỏe của bạn.

Sau khi kết thúc phục hồi chức năng ung thư

Phục hồi chức năng ung thư có thể cải thiện chất lượng cuộc sống bằng cách giúp bạn lấy lại và duy trì một cuộc sống năng động và không đau đớn. Hãy trao đổi với bác sĩ về việc bắt đầu lại phục hồi chức năng ung thư bất cứ khi nào bạn nhận thấy các triệu chứng thay đổi theo hướng: