Chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương thường được sử dụng để chẩn đoán các bệnh lý về
máu và tuỷ xương. Nguồn ảnh: thenurseszone.com
Sự khác biệt giữa sinh thiết tủy xương và chọc hút tủy xương là gì?
- Chọc hút tuỷ xương lấy mẫu phần dịch lỏng của tuỷ xương.
- Sinh thiết tuỷ xương lấy mẫu phần mô đặc của tuỷ xương.
Hai thủ thuật này thường được thực hiện cùng nhau, tuy nhiên trong một số trường hợp chỉ cần thực hiện một trong hai.
Khi nào người bệnh được chỉ định làm chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương?
Để chẩn đoán ung thư hoặc các bệnh lý khác
Chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương thường được chỉ định để chẩn đoán các bệnh lý ảnh hưởng đến xương hoặc máu. Những xét nghiệm này có thể được chỉ định sau khi bác sĩ đã khám lâm sàng hoặc khi kết quả xét nghiệm như công thức máu toàn phần (CBC) có bất thường.
Chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương thường được dùng để chẩn đoán ung thư và các bệnh liên quan đến ung thư như:
- Sarcoma Ewing
- Bệnh bạch cầu
- U lympho
- Đa u tuỷ xương
- Hội chứng loạn sản tuỷ
- Đa hồng cầu nguyên phát và các rối loạn tăng sinh tủy khác
- Bệnh tăng globulin đại phân tử Waldenstrom
Những thủ thuật này cũng hữu ích trong chẩn đoán những bệnh lý khác ảnh hưởng đến máu và tuỷ xương, bao gồm:
- Thiếu máu bất sản và các loại thiếu máu khác (thiếu hồng cầu)
- Thiếu sắt hoặc thừa sắt
- Số lượng tế bào máu bất thường
Để đánh giá hiệu quả điều trị
Chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương cũng có thể được sử dụng vào những thời điểm nhất định trong quá trình điều trị của người bệnh để đánh giá điều trị có hiệu quả hay không hoặc để đánh giá bệnh có tiến triển hay không.
Chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương được thực hiện như thế nào?
Thông thường, hai thủ thuật này được thực hiện cùng nhau. Trước tiên, bác sĩ sẽ thực hiện chọc hút tuỷ xương bằng kim nhỏ, sau đó sinh thiết tuỷ xương bằng kim lớn. Hai thủ thuật này thường được thực hiện ở mặt sau xương hông (mào chậu sau). Một số ít trường hợp nếu chỉ chọc hút tuỷ xương thì có thể thực hiện ở vị trí xương ức.
Quy trình chọc hút tuỷ xương
- Sát khuẩn vùng da ở mặt sau chậu hông.
- Bác sĩ sẽ tiêm thuốc gây tê tại chỗ. Người bệnh có thể cảm thấy châm chích hoặc nóng rát thoáng qua tại vị trí tiêm.
- Bác sĩ sẽ rạch một đường nhỏ trên da để đưa kim chọc hút tuỷ xương vào.
- Sau đó, dịch ở tuỷ xương sẽ được hút vào xy-lanh, người bệnh có thể cảm thấy đau nhói thoáng qua ở vị trí chọc và ở chân ngay cả khi đã được gây tê. Có thể cần lấy mẫu nhiều lần tùy thuộc vào xét nghiệm cần thực hiện.
- Sau khi lấy mẫu, kim sẽ được rút ra.
- Mẫu lấy được sẽ được mang đi làm xét nghiệm.
Quy trình chọc hút tuỷ xương. Nguồn ảnh: together.stjude.org
Quy trình sinh thiết tuỷ xương
- Sau khi chọc hút tuỷ xương (nếu có), bác sĩ sẽ chọc kim lớn vào xương. Người bệnh có thể cảm thấy căng tức.
- Bác sĩ sẽ lấy mẫu mô đặc ở tuỷ xương. Người bệnh có thể thấy đau nhẹ.
- Sau khi lấy mẫu xong, bác sĩ sẽ rút kim ra.
- Sau khi sinh thiết, vị trí sinh thiết sẽ được băng ép để đề phòng chảy máu.
- Mẫu lấy được sẽ được mang đi làm xét nghiệm.
Sinh thiết tuỷ xương có đau không?
Khi chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương, người bệnh có thể thấy đau, tuy nhiên mức độ đau sẽ khác ở mỗi người. Một số người đánh giá đau ở mức ít tới trung bình, một số khác lại cảm thấy đau ở mức trung bình hoặc đau nhiều.
- Đối với chọc hút tuỷ xương, nhiều người đã mô tả cảm giác khi lấy mẫu dịch là cảm giác đau buốt nhưng thoáng qua.
- Đối với sinh thiết tuỷ xương, cơn đau thường âm ỉ hơn và xuất hiện khi lấy mẫu xương. Một số người thậm chí còn cảm thấy lo lắng trước khi thực hiện thủ thuật.
Trong một số trường hợp, người bệnh có thể thấy việc dùng thuốc trước khi thực hiện thủ thuật (thuốc tiền mê) giúp giảm đau hoặc giảm lo âu, chẳng hạn như:
- Thuốc giảm đau nhóm opioid như oxycodone hoặc tramadol
- Thuốc giảm lo âu nhóm benzodiazepine như lorazepam
Trong quá trình thực hiện thủ thuật, bác sĩ có thể sử dụng các loại thuốc khác để gây tê hoặc giúp người bệnh bình tĩnh:
- Thuốc gây tê tại chỗ như lidocaine thường được sử dụng để gây tê vùng da tại vị trí sinh thiết
- An thần tĩnh mạch ở cánh tay có thể được sử dụng trong một số trường hợp để người bệnh thư giãn và cảm thấy buồn ngủ.
- Gây mê toàn thân, phương pháp làm cho người bệnh hoàn toàn bất tỉnh, hiếm khi được thực hiện.
Một số phương pháp hữu ích khác
- Sử dụng các kỹ thuật thư giãn và phân tâm trong khi thực hiện thủ thuật.
- Có người thân chăm sóc hoặc nhân viên y tế ở bên cạnh giường bệnh để an ủi, hỗ trợ tinh thần.
Những điều cần lưu ý vào ngày thực hiện thủ thuật
Thủ thuật chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương thường kéo dài trong 10 – 30 phút, phụ thuộc vào phương pháp vô cảm được sử dụng. Nếu gây mê qua đường tĩnh mạch, thủ thuật sẽ cần thêm thời gian.
Trước khi tiến hành thủ thuật
- Kiểm tra dấu hiệu sinh tồn của người bệnh.
- Sử dụng thuốc tiền mê (nếu cần).
- Người bệnh nằm nghiêng hoặc nằm sấp.
Sau khi tiến hành thủ thuật
- Băng ép lên vùng sinh thiết.
- Người bệnh sẽ cần nằm yên ít nhất từ 10 đến 15 phút.
- Giữ khô và cố định băng ép trong 24 giờ.
- Nếu gây tê tại chỗ, người bệnh có thể bắt đầu lại các hoạt động thường ngày. Nếu gây mê tĩnh mạch, người bệnh sẽ cần nhiều thời gian hơn để hồi phục.
- Người bệnh cần có người thân đi cùng và nghỉ ngơi cả ngày.
Hồi phục sau chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ xương
- Vị trí sinh thiết có thể bị đau trong khoảng 1 tuần và xuất hiện vết bầm tím.
- Có thể giảm đau bằng thuốc giảm đau kê đơn hoặc không kê đơn.
- Liên hệ với bác sĩ nếu người bệnh cảm thấy đau, chảy máu hoặc sưng nề ở vùng sinh thiết.
Nguồn: Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ - www.cancer.org
Đường dẫn: https://www.cancer.org/cancer/diagnosis-staging/tests/biopsy-and-cytology-tests/bone-marrow-biopsy-and-aspiration.html
Biên dịch: BS. Đào Thanh Lan, Khoa Giải phẫu bệnh – Tế bào
Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Thu Yến, Khoa Giải phẫu bệnh – Tế bào
