Ung thư tế bào vảy

Ung thư tế bào vảy là gì?

Ung thư tế bào vảy (SCC) hoặc ung thư tế bào vảy da (CSCC) là loại ung thư da phổ biến thứ hai sau ung thư tế bào đáy. Ung thư này bắt đầu ở các tế bào vảy – nằm trong lớp ngoài cùng của da gọi là lớp biểu bì. Thông thường, ung thư tế bào vảy xuất hiện ở những vùng da tiếp xúc nhiều với ánh nắng như đầu, tay và chân. Ung thư cũng có thể hình thành ở các vùng niêm mạc trong cơ thể như miệng, phổi và hậu môn.

Tổn thương ung thư tế bào vảy của da

Nguồn: https://www.healthdirect.gov.au/squamous-cell

Có những loại ung thư tế bào vảy nào?

Các loại ung thư tế bào vảy khác nhau được phân chia dựa trên vị trí và mức độ lan rộng của ung thư:

• Da: Ung thư chỉ ảnh hưởng đến lớp da ngoài cùng (in situ) hoặc đã lan sâu hơn xuống dưới lớp biểu bì của da.
• Di căn: Ung thư đã lan ra ngoài da đến các bộ phận khác của cơ thể.

Ai có nguy cơ mắc ung thư tế bào vảy ?

Bất kỳ ai cũng có thể mắc ung thư tế bào vảy, nhưng nguy cơ cao hơn nếu:

• Phơi nắng lâu dài hoặc bị tổn thương da do nắng từ khi còn trẻ.
• Có làn da sáng, mắt xanh/lục, tóc vàng hoặc đỏ.
• Trên 65 tuổi.
• Có hệ miễn dịch yếu hoặc từng được ghép tạng.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại (thuốc lá, Asen).

Nam giới có nguy cơ mắc ung thư tế bào vảy nhiều gấp đôi nữ giới. Bệnh thường gặp ở những người trên 50 tuổi nhưng tỷ lệ đang gia tăng ở những người trẻ hơn 50 tuổi.

Ung thư tế bào vảy phổ biến đến mức nào?

Hơn 1 triệu người ở Mỹ được chẩn đoán ung thư tế bào vảy mỗi năm. Tỷ lệ mắc đã tăng khoảng 200% trong 30 năm qua.

Triệu chứng của ung thư tế bào vảy là gì?

• Khối u hoặc tổn thương thô ráp, có thể đóng vảy như vảy da và chảy máu.
• Khối u nhô cao so với da xung quanh nhưng lõm ở giữa.
• Vết loét dai dẳng không lành hoặc lành rồi lại tái phát.
• Vùng da đỏ, có vảy, phẳng và rộng khoảng 2.5 cm trở lên.

Những dấu hiệu cảnh báo ung thư tế bào vảy là gì?

Những khối u, vết thâm hoặc tổn thương hình thành trên da của bạn có thể là dấu hiệu của ung thư biểu mô tế bào vảy, bao gồm:

• U cục, mảng da khô, ngứa hoặc khác màu da xung quanh (keratosis actinic).
• Vết thương ở môi dưới, khô nứt, đau rát khi phơi nắng (cheilitis). Bạn có thể thấy rát khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.
• Mảng trắng trong miệng, lưỡi, lợi hàm, má (leukoplakia).

Các vị trí nào trên cơ thể có thể bị ung thư tế bào vảy?

• Da
• Miệng, lưỡi và họng (ung thư khoang miệng)
• Mặt, môi, mũi, tai, mí mắt và da đầu
• Dạ dày (thực quản hoặc ung thư biểu mô)
• Bàn tay, cánh tay, chân
• Hậu môn

Nguyên nhân

Đột biến gen p53 là nguyên nhân chính gây ra ung thư tế bào vảy. Con đường hay gặp là do gen p53 bị đột biến bởi tia cực tím khi phơi nhiễm ánh sáng mặt trời hoặc trong quá trình tắm nắng. Gen p53 kiểm soát quá trình phân bào và sao chép tế bào để thay thế các tế bào chết. Gen p53 là một tác nhân ức chế khối u, có nghĩa là gen kiểm soát số lượng và tần suất các tế bào trong quá trình tạo ra tế bào mới. Quá nhiều tế bào mới sinh ra sẽ tạo thành khối u, và có thể là u ác tính (ung thư). Đột biến gen p53 có nghĩa là các tế bào không được kiểm soát để thực hiện đúng chức năng của mình. Kết quả là các tế bào vảy phân chia và sao chép quá nhiều, khiến khối u (u cục, nốt sần hoặc tổn thương) hình thành trong và trên cơ thể.

Ung thư tế bào vảy có di căn không?

Ung thư tế bào vảy của da hiếm khi di căn đến các bộ phận khác trong cơ thể. Nhưng nếu có, di căn tiến triển chậm và có thể đe dọa tính mạng nếu không điều trị. Hãy liên hệ bác sĩ nếu bạn nhận thấy có thay đổi bất thường trên da.

Chẩn đoán ung thư tế bào vảy bằng cách nào?

Bác sĩ sẽ khám trực tiếp vùng da nghi ngờ, đặc biệt chú ý đến kích thước, hình dạng, vị trí tổn thương. Bác sĩ cũng sẽ hỏi các câu hỏi để tìm hiểu thêm về tiền sử bệnh lý và các triệu chứng của bạn, có thể bao gồm:

• Bạn thấy có tổn thương hoặc u cục trên da từ bao giờ?
• Khối u này có thay đổi kích thước so với lúc bạn để ý thấy nó lần đầu tiên không?
• Nó có đau hay ngứa không?

Những xét nghiệm nào dùng để chẩn đoán ung thư tế bào vảy?

Sau khi khám lâm sàng, bác sĩ có thể yêu cầu các xét nghiệm để chẩn đoán xác định bao gồm:

• Sinh thiết da: Lấy mẫu mô tổn thương soi dưới kính hiển vi.
• Chẩn đoán hình ảnh (CT hoặc MRI): Kiểm tra độ sâu khối u và xem có di căn không, đặc biệt là đến hạch bạch huyết.

Các giai đoạn của ung thư biểu mô tế bào vảy là gì?

Bác sĩ của bạn sẽ chẩn đoán xác định mức độ ung thư trong cơ thể bạn. Các giai đoạn giúp họ chọn phương pháp điều trị phù hợp. Có năm giai đoạn của ung thư biểu mô tế bào vảy:

• Giai đoạn 0: ung thư chỉ ở lớp ngoài cùng của da (biểu bì). Đây còn được gọi là ung thư biểu mô vảy tại chỗ.
• Giai đoạn 1: ung thư ở biểu bì và lan xuống lớp trung bì của da.
• Giai đoạn 2: ung thư từ thượng và trung bì lan đến  vùng thần kinh hoặc những lớp sâu hơn của da (biểu bì, trung bì, hạ bì).
• Giai đoạn 3: ung thư lan tràn đến hệ bạch huyết

Giai đoạn 4: ung thư di căn xa đến các cơ quan khác của cơ thể như gan, não, phổi.

Cấu tạo da

Nguồn: https://youthscent.com/blogs/chuyen-de-da/cau-truc-da

Ung thư biểu mô tế bào vảy được điều trị như thế nào?

Điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy tập trung vào việc loại bỏ ung thư khỏi cơ thể bạn. Các lựa chọn điều trị khác nhau tùy thuộc vào kích thước, hình dạng và vị trí của ung thư và có thể bao gồm:

• Áp lạnh: đông lạnh các tế bào ung thư để phá hủy chúng.
• Liệu pháp quang đông (PDT): Sử dụng ánh sáng xanh và chất nhạy sáng để loại bỏ khối u
• Nạo và đốt điện: Nạo bỏ khối u bằng dụng cụ giống như thìa và sau đó đốt vùng da đó bằng kim điện.
• Phẫu thuật cắt bỏ: cắt bỏ khối u và khâu da
• Phẫu thuật Mohs: loại bỏ lớp da bị u xâm lấn- thường áp dụng cho ung thư vùng mặt.
• Điều trị hóa trị toàn thân: sử dụng các thuốc để tiêu diệt tế bào ung thư trong cơ thể.

Có những thuốc nào điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy?

Nếu bạn bị ung thư biểu mô tế bào vảy xâm lấn hoặc nếu phương pháp điều trị cắt bỏ ung thư bằng phẫu thuật không phù hợp với bạn, bác sĩ  có thể kê đơn thuốc để điều trị. Thuốc có thể bao gồm:

• Kem bôi da có chứa imiquimod hoặc 5-fluorouracil hỗ trợ điều trị ung thư tế bào vảy lớp biểu bì
• Cemiplimab-rwlc (Libtayo®), là một tác nhân miễn dịch trong điều trị ung thư tế bào vảy giai đoạn tiến xa.
• Pembrolizumab (Keytruda®), là một thuốc miễn dịch dùng điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy không thể phẫu thuật được.

Tác dụng phụ của các phương pháp điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy là gì?

Tác dụng phụ phổ biến nhất của điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy là những thay đổi về mặt thẩm mỹ trên da, như sẹo, sau khi bác sĩ tiến hành loại bỏ khối u trên cơ thể. Nếu bạn dùng thuốc miễn dịch để điều trị, hãy trao đổi với bác sĩ điều trị về các tác dụng phụ của thuốc.

Tôi sẽ hồi phục sau bao lâu?

Thời gian cơ thể cần để hồi phục sau khi điều trị sẽ khác nhau ở mỗi người. Kích thước, hình dạng và vị trí ung thư cũng ảnh hưởng đến thời gian hồi phục sau khi điều trị. Hầu hết mọi người sẽ hồi phục trong vòng hai đến bốn tuần sau khi điều trị loại bỏ ung thư khỏi cơ thể. Bác sĩ của bạn sẽ gặp bạn sau vài tuần điều trị để đảm bảo cơ thể đang hồi phục bình thường và để đảm bảo rằng việc điều trị đã thành công trong việc loại bỏ ung thư.

Tiên lượng

Hầu hết các trường hợp ung thư biểu mô tế bào vảy đều có tiên lượng tốt và tỷ lệ sống sót cao nếu được chẩn đoán sớm. Phát hiện và điều trị sớm sẽ ngăn chặn khối u phát triển và gây tổn thương các bộ phận khác của cơ thể bạn.

Nếu bác sĩ đã loại bỏ ung thư, có khả năng nó có thể tái phát trong tương lai. Hãy đảm bảo theo dõi định kỳ sức khỏe của bạn để chắc chắn rằng bạn không còn mắc ung thư. Bảo vệ làn da của bạn khỏi tia UV khi ở ngoài trời cũng rất quan trọng.

Phòng ngừa

Làm thế nào để có thể ngăn ngừa ung thư biểu mô tế bào vảy?

Mặc dù bạn không thể ngăn ngừa tất cả các loại ung thư biểu mô tế bào vảy, bạn có thể  giảm nguy cơ bằng cách:

• Tránh tiếp xúc quá nhiều với ánh sáng mặt trời
• Tránh sử dụng giường tắm  nắng
• Sử dụng kem chống nắng khi ra ngoài
• Mặc đồ bảo hộ và các phụ kiện chống nắng như: kính râm, mũ, quần áo với chất bảo vệ UPF.
• Ngừng hút thuốc
• Sử dụng đồ bảo hộ khi tiếp xúc với hóa chất

Nếu bạn để ý thấy sự thay đổi ở da, hãy liên hệ và đi khám bác sĩ da liễu để kiểm tra chuyên sâu về da.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Nên liên hệ với bác sĩ trong trường hợp:

• Bạn có bất kỳ thay đổi nào về da khiến bạn lo lắng, bao gồm một khối u, nốt ruồi hoặc vết loét mới không lành, hoặc những thay đổi ở nốt ruồi hoặc đốm mà bạn đã có trong một thời gian.
• Bạn cần lên lịch hẹn khám da định kỳ hàng năm với bác sĩ da liễu.
•  Bạn có bất kỳ tác dụng phụ hoặc biến chứng nào liên quan đến quá trình điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy, như đau, chảy máu hoặc ngứa.

Nguồn: Cleverland Clinic

Đường dẫn: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17480-squamous-cell-carcinoma

Biên dịch: ThS.BS. Nguyễn Khánh Hà, khoa Nội tổng hợp Điều trị ban ngày theo yêu cầu, bệnh viện Ung Bướu Hà Nội.

Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Thanh Hằng, phòng Hợp tác Quốc tế và Nghiên cứu khoa học, bệnh viện Ung Bướu Hà Nội.