Viêm bàng quang do xạ trị

Viêm bàng quang do xạ trị là gì?

Viêm bàng quang do xạ trị là tình trạng viêm xảy ra ở bàng quang sau khi điều trị xạ trị cho một số bệnh lý ung thư vùng chậu, gồm:

Ung thư bàng quang
Ung thư đại tràng (đại tràng)
Ung thư tuyến tiền liệt
Ung thư tử cung
Ung thư buồng trứng

Viêm bàng quang do xạ trị có thể là một tác dụng phụ khó chịu của liệu pháp xạ trị. Nếu bạn có các triệu chứng như khó tiểu hoặc đi tiểu thường xuyên hơn, hãy cho bác sĩ biết để họ có thể đề xuất các cách giúp đỡ.

Viêm bàng quang do xạ trị có những loại nào?

Viêm bàng quang do xạ trị cấp tính: Loại này xuất hiện sớm và tiến triển nhanh. Tình trạng này có thể xảy ra trong quá trình xạ trị hoặc ngay sau khi kết thúc điều trị.

Viêm bàng quang do xạ trị muộn: Loại này xuất hiện sau một khoảng thời gian dài kể từ khi hoàn thành xạ trị. Bệnh có thể xảy ra từ sáu tháng hoặc lâu hơn sau điều trị, thậm chí trong một số trường hợp, các triệu chứng có thể xuất hiện nhiều năm sau đó.

Các triệu chứng của viêm bàng quang do xạ trị là gì?

Triệu chứng của viêm bàng quang do xạ trị có thể từ nhẹ đến nặng. Mức độ nghiêm trọng thường phụ thuộc vào liều xạ trị và thời gian điều trị.

Các triệu chứng viêm bàng quang nhẹ có thể bao gồm:

Đi tiểu nhiều hơn bình thường
Thức giấc nhiều lần để đi tiểu
Cảm giác buồn tiểu cấp bách, không thể kiểm soát
Đau hoặc rát khi đi tiểu
Co thắt cơ bàng quang

Theo thời gian, các triệu chứng này có thể tự thuyên giảm mà không cần điều trị.

Các triệu chứng viêm bàng quang nặng có thể bao gồm:

Mất kiểm soát bàng quang lâu dài (tiểu không tự chủ)
Bàng quang không thể chứa nhiều nước tiểu như trước
Có máu trong nước tiểu
Vết loét (vết thương hoặc tổn thương) trên thành bàng quang (loét Hunner)
Rò bàng quang: đường thông bất thường giữa bàng quang và cơ quan khác.
Mô bàng quang bị thoái hóa (hoại tử)

Xét nghiệm chẩn đoán

Viêm bàng quang do xạ trị được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ sẽ xem xét tiền sử bệnh của bạn, hỏi về các triệu chứng và khám sức khỏe. Viêm bàng quang do xạ trị có nhiều triệu chứng giống với các bệnh lý phổ biến khác ảnh hưởng đến bàng quang, bao gồm nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) và sỏi bàng quang. Vì vậy, để chẩn đoán chính xác và loại trừ các bệnh lý khác, họ có thể đề nghị làm xét nghiệm.

Cần thực hiện những xét nghiệm nào để chẩn đoán viêm bàng quang do xạ trị?

Xét nghiệm viêm bàng quang do xạ trị có thể bao gồm:
Xét nghiệm nước tiểu: Nhân viên y tế sẽ kiểm tra mẫu nước tiểu của bạn để tìm sự hiện diện của máu hoặc vi khuẩn.
Xét nghiệm máu: Nhân viên y tế sẽ lấy mẫu máu để tìm dấu hiệu nhiễm trùng
Nội soi bàng quang: Bác sĩ sẽ đưa một dụng cụ mỏng, có đèn và camera ở đầu (ống nội soi bàng quang) vào niệu đạo và lên đến bàng quang để quan sát bàng quang của bạn.

Hình 1: Hình ảnh nội soi bàng quang cho thấy viêm bàng quang do xạ trị, biểu hiện sự gia tăng mạch máu/giãn mao mạch.

(Nguồn: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10317550/)

Hình 2: Kết quả nội soi bàng quang: ban đỏ, phù nề, loét chảy máu và xơ hóa (kèm theo giảm dung tích bàng quang).

(Nguồn: D’Ancona CAL. Radiation Cystitis. IntechOpen.)

Hình 3: Nội soi bàng quang: niêm mạc teo kèm theo các mạch máu giãn.

(Nguồn: D’Ancona CAL. Radiation Cystitis. IntechOpen)

Quản lý và điều trị

Làm thế nào để điều trị viêm bàng quang do xạ trị?

Điều này phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của viêm bàng quang do xạ trị. Viêm bàng quang do xạ trị nhẹ có thể tự khỏi mà không cần điều trị. Bạn có thể giảm bớt sự khó chịu bằng những cách sau:

Thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) giúp giảm viêm.
Thuốc giảm đau
Thuốc chống co thắt giúp giảm co thắt bàng quang.

Đối với các triệu chứng nghiêm trọng hơn, bác sĩ có thể đề xuất:

Rửa bàng quang: Bác sĩ sẽ luồn ống thông tiểu qua niệu đạo vào bàng quang để đưa thuốc gây tê vào.
Tiêm natri hyaluronat: Bác sĩ sẽ tiêm natri hyaluronate trực tiếp vào bàng quang của bạn, thường là qua ống thông tiểu. Thuốc sẽ phủ lên thành bàng quang để giúp giảm đau.
Liệu pháp oxy cao áp (HBOT): Trong quá trình HBOT, bạn sẽ được đưa vào một buồng kín có áp suất cao và chứa đầy oxy 100%. Oxy giúp mô bàng quang bị tổn thương phục hồi. Áp suất không khí cao hơn giúp cơ thể hấp thụ nhiều oxy hơn.
Phẫu thuật tái tạo và chuyển hướng đường tiết niệu: Bác sĩ phẫu thuật sẽ tạo ra một phương pháp mới giúp cơ thể bạn lưu trữ và đào thải nước tiểu.
Cắt bỏ bàng quang: Bác sĩ phẫu thuật sẽ loại bỏ bàng quang của bạn. Họ cũng sẽ tạo ra một đường dẫn mới cho cơ thể bạn để chứa nước tiểu và đào thải nó ra ngoài. Phẫu thuật cắt bỏ bàng quang để điều trị viêm bàng quang do xạ trị rất hiếm gặp. Bác sĩ chỉ đề nghị phẫu thuật này nếu các triệu chứng của bạn nghiêm trọng và không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác.

Tôi sẽ cảm thấy khỏe hơn sau bao lâu kể từ khi điều trị?

Việc điều trị phụ thuộc vào lượng xạ trị bạn cần, mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng và phản ứng của cơ thể bạn với điều trị. Bác sĩ sẽ cho bạn biết rõ hơn về những gì bạn có thể mong đợi dựa trên tình trạng cụ thể của bạn.

Triển vọng / Tiên lượng

Tôi có thể gặp phải những vấn đề gì nếu bị viêm bàng quang do xạ trị?

Đối với nhiều người, viêm bàng quang do xạ trị là một tình trạng mãn tính. Các triệu chứng của bạn có thể nhẹ hoặc nặng, và chúng có thể biến mất rồi tái phát hoặc kéo dài trong một thời gian dài. Hãy trao đổi với bác sĩ về tiên lượng và các lựa chọn điều trị tốt nhất.

Viêm bàng quang do xạ trị có thể kéo dài bao lâu?

Tình trạng này thay đổi tùy thuộc vào từng người. Đối với một số người, các triệu chứng viêm bàng quang do xạ trị có thể kéo dài vài tuần hoặc vài tháng rồi biến mất và không tái phát. Đối với những người khác, các triệu chứng có thể kéo dài rất lâu. Hoặc chúng có thể xuất hiện vài tháng hoặc thậm chí vài năm sau khi bạn hoàn thành liệu trình xạ trị.

Phòng ngừa

Viêm bàng quang do xạ trị có thể phòng ngừa được không?

Các chuyên gia không chắc chắn liệu có cách nào để ngăn ngừa viêm bàng quang do xạ trị hay không. Thuốc pentosan polysulfate có thể giúp ngăn ngừa kích ứng bàng quang. Nhưng cần nhiều nghiên cứu hơn nữa.

Sinh hoạt và chăm sóc khi mắc bệnh

Những loại thực phẩm nào tốt cho bệnh viêm bàng quang do xạ trị?

Bạn có thể giúp giảm bớt sự khó chịu hoặc đau đớn bằng cách uống nhiều nước. Tốt nhất nên uống từ tám đến mười ly nước mỗi ngày.

Các loại thực phẩm sau đây có thể ít gây khó chịu hoặc đau đớn hơn nếu bạn bị viêm bàng quang do xạ trị:

Các loại trái cây như chuối, lê, nho khô và việt quất.
Các loại rau như bông cải xanh, rau bina, bơ và củ cải đường.
Các loại ngũ cốc nguyên hạt, như gạo và yến mạch.
Các loại hạt, bao gồm đậu phộng, hạt điều và hạnh nhân.

Tôi nên tránh những loại đồ uống nào nếu bị viêm bàng quang do xạ trị?

Tránh các loại đồ uống gây kích ứng bàng quang. Chúng bao gồm:

Các loại nước ép có tính axit (có vị chua), bao gồm nước ép nam việt quất, nước ép cà chua và nước ép cam.
Caffeine, bao gồm cà phê và trà
Rượu bia
Đồ uống có ga, bao gồm nước seltzer và nước ngọt có ga.
Ngoài ra, nên tránh các loại thức ăn cay hoặc chua.

Khi nào tôi nên đi khám bác sĩ?

Hãy gọi cho bác sĩ nếu bạn có các triệu chứng của viêm bàng quang do xạ trị. Bạn cũng nên liên hệ với bác sĩ nếu họ chẩn đoán bạn bị viêm bàng quang do xạ trị và các triệu chứng của bạn không biến mất sau khi điều trị.

Nguồn: Clevelend Clinic Hoa Kỳ

Đường dẫn: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/radiation-cystitis

Biên dịch: Ths. BSNT. Phan Văn Quân, khoa Xạ trị yêu cầu

Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Thanh Hằng – Phòng HTQT-NCKH

Duyệt chuyên môn: BSCKII Đỗ Tất Cường - Trưởng khoa Xạ trị Theo yêu cầu