Viêm trực tràng do xạ trị

Viêm trực tràng do xạ trị xảy ra khi nào?

Điều này còn tùy thuộc vào từng trường hợp. Bệnh có hai thể với thời điểm bắt đầu khác nhau, cụ thể là:

• Viêm trực tràng do xạ trị cấp tính: phát triển đột ngột trong quá trình điều trị hoặc một thời gian ngắn sau khi hoàn thành xạ trị.

• Viêm trực tràng do xạ trị mạn tính: có thể xảy ra sau khi kết thúc điều trị xạ trị ba tháng trở lên. Thể bệnh này ảnh hưởng đến khoảng 20% số người trải qua điều trị xạ trị vùng chậu.

Triệu chứng

Các triệu chứng sẽ phụ thuộc vào thể bệnh mà người bệnh mắc phải. Viêm trực tràng do xạ trị cấp tính thường có triệu chứng nhẹ hơn, bao gồm:

• Tiêu chảy, có thể kèm theo máu.

• Buồn nôn và nôn mửa

• Đau quặn bụng

• Cảm giác buồn đi vệ sinh gấp: Cảm giác muốn đi đại tiện đột ngột và khó kiểm soát

• Mót rặn: thường xuyên có cảm giác muốn đi đại tiện nhưng không thể đi được

• Chảy máu trực tràng mức độ nhẹ

• Dịch tiết dạng nhầy từ hậu môn.

Các triệu chứng viêm trực tràng mạn tính do xạ trị thường giống với các triệu chứng viêm trực tràng cấp tính do xạ trị. Tuy nhiên, chúng có thể kéo dài hơn và nghiêm trọng hơn so với các triệu chứng viêm trực tràng cấp tính do xạ trị. Chúng cũng có thể bao gồm:

• Hẹp trực tràng (hẹp hậu môn)

• Vết loét ở trực tràng

• Rò trực tràng: hình thành một “đường thông bất thường” giữa trực tràng và cơ quan khác, vốn bình thường không nối với nhau.

Xét nghiệm chẩn đoán

Viêm trực tràng do xạ trị được chẩn đoán như thế nào?

Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh (đặc biệt là việc bạn đã từng xạ trị), các triệu chứng hiện tại và tiến hành khám tổng quát. Sau đó, bạn có thể được chỉ định làm một số xét nghiệm để loại trừ các bệnh tiêu hóa khác có triệu chứng tương tự. Các xét nghiệm thường bao gồm xét nghiệm máu để kiểm tra dấu hiệu nhiễm trùng và xét nghiệm phân để phát hiện máu hoặc vi khuẩn bất thường. Những bước này giúp bác sĩ xác định đúng nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Bác sĩ có thể chỉ định nội soi để quan sát trực tiếp bên trong ruột. Trong đó, nội soi trực tràng dùng một ống nhỏ có gắn camera đưa vào hậu môn để kiểm tra trực tràng, còn nội soi đại tràng sigma sử dụng ống mềm dài có camera để kiểm tra phần dưới của ruột già. Các phương pháp này giúp bác sĩ nhìn rõ tổn thương và đánh giá chính xác tình trạng bệnh.

Hình ảnh nội soi trực tràng cho thấy nhiều giãn mao mạch trực tràng do xạ trị

( Nguồn: https://radiologykey.com/induced-rectal-toxicity )

Điều trị bước đầu cho viêm trực tràng do xạ trị là gì?

Điều này phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của viêm trực tràng do xạ trị. Viêm trực tràng do xạ trị nhẹ có thể tự khỏi mà không cần điều trị. Một số phương án giúp giảm bớt sự khó chịu bằng cách:

Điều trị bằng cách uống dung dịch bù nước (gồm nước, đường và chất điện giải) và dùng một số thuốc như thuốc kháng viêm, giảm đau, làm mềm phân và giảm co thắt theo chỉ định của bác sĩ.

Đối với viêm trực tràng do xạ trị nặng, bác sĩ có thể điều trị bằng cách thụt rửa sucralfate, bôi dung dịch formalin nồng độ thấp lên vùng bị ảnh hưởng, hoặc đặt thuốc corticosteroid trực tiếp vào trực tràng.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể dùng phương pháp đông máu bằng plasma argon, liệu pháp oxy cao áp, hoặc tiến hành phẫu thuật để mở đường thoát phân (hồi tràng/đại tràng) hoặc loại bỏ vùng trực tràng bị tổn thương.

Phòng ngừa

Viêm trực tràng do xạ trị có thể phòng ngừa được không?

Nhân viên y tế đang cố gắng giảm thiểu hoặc ngăn ngừa viêm trực tràng do xạ trị bằng cách sử dụng các kỹ thuật xạ trị hiện đại, chẳng hạn như xạ trị có hướng dẫn hình ảnh và xạ trị điều biến cường độ. Những kỹ thuật này tiêu diệt các tế bào ung thư đồng thời giảm thiểu sự tiếp xúc của bức xạ với mô trực tràng và các mô khác trong khu vực xung quanh.

Hệ thống máy xạ trị gia tốc Elekta Infinity tại bệnh viện Ung Bướu Hà Nội

Cách sống chung và quản lý bệnh

Chế độ ăn tốt nhất cho bệnh viêm trực tràng do xạ trị là gì?

Để giảm các triệu chứng viêm trực tràng do xạ trị, bạn nên điều chỉnh chế độ ăn theo hướng dẫn của nhân viên y tế:

• Hạn chế sữa và các sản phẩm từ sữa như phô mai, bơ, sữa chua.

• Giảm thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, ví dụ thịt mỡ, trứng, da gà, và một số loại dầu như dầu dừa, dầu cọ.

• Ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ, bao gồm trái cây, rau, đậu, đậu lăng và các loại hạt.

Chế độ ăn này giúp giảm kích ứng trực tràng, hỗ trợ tiêu hóa và làm triệu chứng nhẹ hơn.

Khi nào bạn nên đi khám bác sĩ?

Hãy gọi cho bác sĩ nếu bạn có các triệu chứng của viêm trực tràng do xạ trị. Bạn cũng nên liên hệ với bác sĩ nếu họ chẩn đoán bạn bị viêm trực tràng do xạ trị và các triệu chứng của bạn không biến mất sau khi điều trị.

Nguồn: Clevelend Clinic Hoa Kỳ

Đường dẫn: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/radiation-proctitis

Biên dịch: Ths. BSNT. Phan Văn Quân, khoa Xạ trị yêu cầu – Bệnh viện Ung bướu Hà Nội

Hiệu đính: BSCKII Đỗ Tất Cường, Khoa Xạ trị Theo yêu cầu, ThS.BS. Nguyễn Thanh Hằng – Phòng HTQT-NCKH