Triệu chứng
Các triệu chứng vỡ ven thường xuất hiện quanh vị trí đâm kim, bao gồm:
- Đổi màu da
- Bầm tím
- Sưng nề
- Đau hoặc khó chịu
- Ấn đau
Hình ảnh bị vỡ ven do kim tiêm đâm xuyên qua tĩnh mạch.
Nguồn: https://www.nysora.com/education-news/blown-veins-causes-management-and-best-practices/
Vỡ ven trông như thế nào?
Vùng da xung quanh ven bị vỡ có thể sẽ tấy đỏ hoặc tím lại. Nguyên nhân là do một ít máu đã rò rỉ ra khỏi lòng mạch và tích tụ dưới da. Hiện tượng đổi màu này là tạm thời và thường sẽ tự hết trong vòng vài tuần.
Nguyên nhân nào gây vỡ ven?
Vỡ ven xảy ra khi có trục trặc trong thao tác đâm kim trong quá trình lấy ven. Mũi kim có thể đâm xuyên qua hoặc gây kích ứng tĩnh mạch, dẫn đến tổn thương nhẹ và tạm thời. Dưới đây là một số vấn đề thường gặp làm ảnh hưởng đến quá trình đâm kim và gây vỡ ven:
- Cử động (dù rất nhẹ) khi kim đưa vào: Bạn có thể vô tình xê dịch cánh tay hoặc giật mình, khiến mũi kim đâm lệch hướng.
- "Ven chạy": Nhân viên y tế có thể bảo bạn có “ven chạy” nếu ven của bạn dễ xê dịch khi chạm vào, trượt sang một bên và né mũi kim khi đâm. Bạn không thể kiểm soát việc ven của mình có chạy hay không. Nhưng nhân viên y tế có thể kiểm tra xem ven có ổn định hay không trước khi đâm kim.
- Ven mảnh: Khi lớn tuổi, thành mạch tự nhiên sẽ yếu đi và dễ vỡ hơn. Việc truyền tĩnh mạch trong thời gian dài cũng làm cho mạch máu trở nên yếu đi.
- Kích thước kim không phù hợp: Đôi khi, nhân viên y tế có thể chọn một cỡ kim có vẻ phù hợp, nhưng thực tế lại quá to so với ven của bạn.
Vỡ ven có thể gây ra biến chứng gì?
Khi ven bị vỡ trong lúc đang tiêm truyền dịch, một biến chứng có thể xảy ra là dịch truyền rò rỉ vào các mô lân cận. Tình trạng này được gọi là thoát dịch hoặc thoát mạch, tùy thuộc vào loại dung dịch bị rò rỉ. Thoát mạch thường liên quan đến các loại chất có nguy cơ gây tổn thương mô nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như thuốc hóa trị.
Nếu đang được truyền dịch, hãy báo ngay cho nhân viên y tế nếu bạn thấy các triệu chứng vỡ ven như đã nói ở trên. Nhân viên y tế cũng sẽ theo dõi sát sao bạn trong quá trình truyền dịch. Nếu phát hiện vấn đề, họ sẽ ngắt đường truyền và có biện pháp xử trí phù hợp.
Chẩn đoán và Xét nghiệm
Vỡ ven được chẩn đoán như thế nào?
Thông thường, nhân viên y tế sẽ phát hiện tình trạng vỡ ven ngay trong lúc lấy máu hoặc đặt đường truyền và sẽ xử trí ngay tại chỗ. Nếu bạn gặp các triệu chứng vỡ ven sau đó, khi đã về nhà, hãy gọi cho bác sĩ để trao đổi về tình trạng của mình.
Xử trí và Điều trị
Làm thế nào để xử lý tình trạng vỡ ven?
Để xử trí, nhân viên y tế sẽ:
- Rút kim ra ngay lập tức
- Dùng bông ấn giữ nhẹ nhàng lên vùng chọc kim
- Vệ sinh sát khuẩn lại vị trí đó
- Chườm đá nếu bị sưng
Nếu vỡ ven xảy ra trong lúc đang truyền dịch, điều dưỡng sẽ theo dõi sát các dấu hiệu thoát dịch hoặc thoát mạch. Nếu có biến chứng, họ sẽ:
- Khóa ngay đường truyền
- Cho chườm ấm hoặc lạnh lên tĩnh mạch
- Dùng thuốc nếu cần thiết để ngăn ngừa hoặc hạn chế tổn thương các mô xung quanh tĩnh mạch.
Tiên lượng
Điều gì sẽ xảy ra với tôi khi bị vỡ ven?
Thường thì bạn không cần phải lo lắng. Ven bị vỡ sẽ tự khỏi sau khoảng 10 đến 12 ngày. Nhân viên y tế sẽ không sử dụng lại ven đó để lấy máu hay truyền dịch cho đến khi nó bình phục hoàn toàn. Tốt nhất, bạn nên tránh mang vác vật nặng bằng tay có ven bị vỡ cho đến khi hết hẳn các triệu chứng.
Phòng ngừa
Làm thế nào để phòng tránh vỡ ven?
Bạn không thể ngăn chặn mọi nguyên nhân gây vỡ ven (ví dụ như việc thành mạch bị yếu hơn khi già đi). Tuy nhiên, đây là một số bước bạn có thể làm nhằm giảm nguy cơ:
- Hãy chủ động lên tiếng. Báo trước cho nhân viên y tế nếu bạn có tiền sử hay bị vỡ ven. Nói cho họ biết ven nào thường lấy máu thành công và ven nào đã từng bị vỡ trước đây. Nhân viên y tế sẽ rất trân trọng khi được biết trước thông tin này và dùng nó để chọn ra vị trí lấy ven tốt nhất.
- Hỏi nhân viên y tế về kỹ thuật đâm kim. Nếu từng bị vỡ ven, bạn có thể hay cảm thấy lo lắng mỗi khi nhìn thấy kim tiêm. Nhưng hãy dùng cơ hội này để trao đổi với nhân viên y tế. Trước khi kim được đưa vào, hãy hỏi họ xem thao tác thế nào để tránh vỡ ven. Việc nghe thấy phương hướng giải quyết của họ có thể sẽ có lợi cho bạn. Có thể họ sẽ cố định tĩnh mạch bằng cách ấn xuống, hoặc dùng garo để ven nổi rõ hơn. Đừng quên hỏi xem bạn có thể hợp tác như thế nào nhé.
- Cố gắng giữ bình tĩnh. Nếu lo lắng, bạn có thể vô tình giật mình hoặc cử động nhiều hơn bình thường. Hãy cố gắng hết sức để giữ bình tĩnh khi kim được đâm vào. Việc trao đổi trước với nhân viên y tế về kỹ thuật của họ sẽ giúp bạn cảm thấy yên tâm và thư giãn hơn.
Chăm sóc tại nhà
Khi nào tôi cần liên hệ với bác sĩ?
Hãy gọi cho bác sĩ và thông báo nếu:
- Các triệu chứng (như cơn đau) trở nên tồi tệ hơn
- Vùng đâm kim bị sưng tấy hoặc có cảm giác nóng ran
- Bạn bắt đầu bị sốt
- Có dịch mủ rò rỉ ra từ vị trí đâm kim
Bác sĩ có thể yêu cầu bạn đến khám để kiểm tra các biến chứng, chẳng hạn như nhiễm trùng.
Nên hỏi bác sĩ những gì?
Hãy trao đổi với bác sĩ nếu bạn lo lắng về tình trạng vỡ ven. Một số câu bạn có thể muốn hỏi gồm:
- Nguyên nhân khiến tôi bị vỡ ven là gì?
- Tôi có thể làm gì để phòng ngừa tình trạng này xảy ra?
- Có ven cụ thể nào bác sĩ khuyên tôi nên dùng cho những lần lấy máu hay truyền dịch sau không?
- Làm thế nào để xử trí cảm giác khó chịu tại nhà?
Lưu ý
Nhìn chung, vỡ ven không phải là một vấn đề đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu bạn đã từng gặp tình trạng này ít nhất một lần, bạn nên trao đổi với nhân viên y tế. Các thủ thuật y khoa đơn giản không nên mang lại cho bạn cảm giác khó chịu. Đội ngũ nhân viên y tế sẽ luôn sẵn sàng tư vấn cho bạn nguyên nhân và cùng bạn tìm cách hạn chế rủi ro cho những lần sau.
Nguồn: Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/
Đường dẫn: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24599-blown-vein
Biên dịch: CNhXN. Nguyễn Hùng Anh, Khoa Xét nghiệm, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Thanh Hằng, Phòng HTQT-NCKH
Duyệt chuyên môn: BS.CKII. Phan Thị Minh Hồng - Trưởng khoa Xét Nghiệm, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
