TỔNG QUAN
Xạ trị điều biến liều theo thể tích hình cung (VMAT) là gì?
Xạ trị điều biến liều theo thể tích hình cung (Volumetric modulated arc therapy - VMAT) là một kỹ thuật trong xạ trị chiếu ngoài (External Beam Radiation Therapy – EBRT) được sử dụng trong điều trị ung thư. VMAT phát triển dựa trên kĩ thuật IMRT, sử dụng bộ chuẩn trực đa lá chì, đầu máy quay quanh cơ thể bệnh nhân liên tục và phát ra liều xạ với các cường độ khác nhau. Kĩ thuật này cho phép việc chiếu tia xạ trong suốt quá trình quay của máy, đồng thời đầu máy cùng một lúc có thể thay đổi suất liều, thay đổi vị trí các lá chì. Nhờ vậy, kĩ thuật này có ưu điểm là giảm thiểu thời gian xạ trị, giảm suất liều, dẫn tới giảm thiểu sự khó chịu của bênh nhân do phải nằm bất động lâu trên giường xạ.
Chỉ định của xạ trị VMAT là gì?
Nhờ khả năng phân bố liều chính xác và kỹ thuật chiếu xạ đặc thù, VMAT là một kỹ thuật xạ trị tiên tiến, phù hợp cho:
- Các khối u có hình dạng phức tạp hoặc nằm sát cơ quan quan trọng (ví dụ: các khối u vùng đầu cổ).
- Các loại ung thư thường được chỉ định: ung thư tiền liệt tuyến, ung thư vùng đầu cổ, ung thư phổi, và nhiều bệnh lý khác như:
- Ung thư hậu môn
- Ung thư não
- Ung thư vú
- Ung thư cổ tử cung
- Ung thư đại trực tràng
- Ung thư thực quản
- Ung thư vòm mũi họng
- Ung thư hạ họng-thanh quản
- Và nhiều loại ung thư khác.
Loại bức xạ được sử dụng
VMAT sử dụng photon (tia X) phát ra từ máy gia tốc tuyến tính (Linear Accelerator – LINAC). Máy sẽ phát các chùm tia nhỏ, cường độ thay đổi, chiếu xạ vào khối u khi quay xung quanh bệnh nhân.
QUY TRÌNH ĐIỀU TRỊ
Trước điều trị VMAT
Lập kế hoạch xạ trị là khâu quan trọng trong xạ trị VMAT. Bác sĩ điều trị sẽ dựng hình 3D (thường từ CT, MRI và/hoặc PET) để xác định vị trí khối u và các cơ quan cần bảo vệ. Từ đó bác sĩ tính toán liều xạ cần thiết để tiêu diệt khối u.
Trong buổi “mô phỏng” (simulation – sim), bệnh nhân được đặt trên bàn điều trị và định vị chính xác so với máy LINAC. Bệnh nhân có thể được:
- Đánh dấu tạm thời hoặc vĩnh viễn (ví dụ: xăm nhỏ) vị trí khối u.
- Sử dụng dụng cụ hỗ trợ (mặt nạ, khuôn) để cố định vùng cơ thể cần điều trị.
Mô phỏng có thể hoàn tất trong một lần, hoặc vài lần để đảm bảo thiết kế chùm tia phù hợp hình dạng và vị trí khối u. Kích thước chùm tia có thể nhỏ tới 2,5 × 5 mm (tương đương đầu bút chì).
Trong quá trình điều trị VMAT
- Kỹ thuật viên xạ trị sẽ đặt bệnh nhân trên bàn điều trị đúng như tư thế mô phỏng.
- Máy LINAC được điều khiển từ phòng riêng, bệnh nhân giao tiếp qua micro hai chiều.
- Trong lúc điều trị, máy quay chậm quanh cơ thể, phát các chùm tia với hình dạng và liều khác nhau chiếu vào khối u. Bệnh nhân không cảm nhận được bức xạ.
- Kỹ thuật viên sẽ theo dõi liên tục để đảm bảo độ chính xác trong quá trình xạ trị.
Thông thường, chỉ cần 1–2 vòng quay là đủ để cung cấp toàn bộ liều xạ trong một buổi điều trị.
Thời gian điều trị
- Mỗi buổi khoảng 20 phút, trong đó phần lớn dành cho việc đặt tư thế bệnh nhân.
- Quá trình phát tia chỉ mất khoảng 2 phút.
- Số buổi điều trị hằng ngày có thể kéo dài nhiều tuần, tùy phác đồ.
Sau điều trị
Bệnh nhân có thể về ngay trong ngày và sinh hoạt bình thường.
LỢI ÍCH VÀ NGUY CƠ
Ưu điểm của VMAT
- Độ chính xác cao: giúp tăng liều xạ tập trung vào khối u, hạn chế liều xạ lên mô lành.
- Tốc độ: mỗi buổi phát tia chỉ khoảng 2 phút, giúp tăng độ chính xác, giảm thời gian bất động, tiết kiệm thời gian cho bệnh nhân.
Tác dụng phụ
Do VMAT hạn chế tổn thương trên mô lành nên tác dụng phụ ít hơn các kỹ thuật xạ trị thông thường khác. Tuy nhiên, một số tác dụng phụ vẫn có thể xảy ra, tùy theo vùng chiếu xạ, bao gồm:
- Mệt mỏi (thường gặp nhất)
- Buồn nôn, nôn
- Tiêu chảy
- Đau đầu
- Rụng tóc
- Kích ứng da (ngứa, khô, đỏ, sưng, bong tróc) tại vùng xạ trị
Tại sao bệnh nhân nên đến Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội để điều trị xạ trị VMAT?
Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội là bệnh viện chuyên khoa hạng I về ung bướu, hội tụ đầy đủ các chuyên khoa liên quan như phẫu thuật, nội khoa ung bướu, xạ trị và chẩn đoán hình ảnh. Khi đến với chúng tôi, người bệnh sẽ được hội chẩn đa chuyên khoa để đưa ra phác đồ điều trị tối ưu, cá thể hóa cho từng trường hợp. Đặc biệt, đội ngũ bác sĩ xạ trị giàu kinh nghiệm, thường xuyên cập nhật kiến thức từ các hiệp hội trong nước và quốc tế, kết hợp cùng hệ thống máy móc hiện đại, giúp đảm bảo quá trình xạ trị VMAT đạt độ chính xác cao, an toàn và hiệu quả. Đây chính là sự khác biệt khiến Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội trở thành địa chỉ tin cậy cho người bệnh có nhu cầu điều trị bằng xạ trị.
Viết bài: ThS. BSNT. Nguyễn Ngọc An Nguyên - Khoa Xạ trị theo yêu cầu
Duyệt bài: BSCKII. Đỗ Tất Cường - Trưởng khoa Xạ trị theo yêu cầu
