Các cơ quan sinh sản nữ (như buồng trứng và ống dẫn trứng) có thể tạo ra CA-125 khi chúng bị viêm. Điều này có thể là phản ứng sinh lý bình thường, ví dụ xảy ra trong chu kỳ kinh nguyệt. Tuy nhiên, cơ thể cũng có thể sản xuất lượng lớn CA-125 khi bạn bị mắc ung thư buồng trứng.
Buồng trứng là một cặp tuyến sinh sản nữ có chức năng lưu trữ noãn (trứng) và sản sinh hormone nữ. Ung thư buồng trứng xảy ra khi các tế bào tại đây phát triển vượt tầm kiểm soát.
XÉT NGHIỆM NÀY ĐƯỢC DÙNG ĐỂ LÀM GÌ?
Hình 1: Tổng quan xét nghiệm CA12-5. Nguồn: MedlinePlus.
Việc định lượng một số dấu ấn ung thư có thể hỗ trợ bác sĩ trong quá trình điều trị và theo dõi ung thư. Do CA-125 tăng cao có thể là dấu hiệu của ung thư buồng trứng, xét nghiệm này có thể giúp bác sĩ:
- Đánh giá hiệu quả điều trị hoặc kiểm tra ung thư buồng trứng có tái phát không. Đây là chỉ định xét nghiệm CA-125 máu phổ biến nhất.
- Để tìm hiểu thêm về một khối u vùng chậu (vùng dưới bụng). Nếu có hình ảnh cho thấy nghi ngờ khối u bất thường, ví dụ qua siêu âm, bác sĩ có thể kết hợp đo nồng độ CA-125 để đánh giá liệu khối bất thường đó có thể liên quan đến ung thư buồng trứng hay không.
- Sàng lọc ung thư buồng trứng ở nhóm có nguy cơ rất cao. Nếu gia đình có tiền sử mắc ung thư buồng trứng, bác sĩ có thể khuyến nghị đo CA-125 máu cùng các xét nghiệm khác để tìm các dấu hiệu của ung thư.
Bác sĩ không thể dùng CA-125 để sàng lọc ung thư buồng trứng nếu bạn không thuộc nhóm nguy cơ cao, vì nhiều bệnh lý khác không phải ung thư cũng làm tăng chỉ số này, bao gồm:
- Lạc nội mạc tử cung.
- Viêm vùng chậu (PID).
- U xơ tử cung.
- Bệnh lý về gan.
Quá trình sinh lý bình thường như kinh nguyệt và mang thai cũng có thể làm CA-125 tăng cao.
TẠI SAO CẦN LÀM XÉT NGHIỆM MÁU CA-125?
Nếu đã được chẩn đoán mắc ung thư buồng trứng, bạn sẽ cần được xét nghiệm CA-125 nhiều lần:
- Trong quá trình điều trị để xem ung thư có đang thuyên giảm không.
- Sau điều trị để kiểm tra nguy cơ tái phát.
Nếu bạn có một khối u vùng chậu, bác sĩ có thể dùng xét nghiệm CA-125 để đánh giá liệu nó có là ung thư buồng trứng không. Tuy nhiên, chỉ có sinh thiết mới có thể chẩn đoán xác định ung thư buồng trứng.
Nếu bạn thuộc nhóm người có nguy cơ rất cao mắc ung thư buồng trứng, bạn có thể được khuyên đo định kỳ nồng độ CA-125. Nếu chỉ số ở mức cao, bạn sẽ cần kiểm tra chuyên sâu hơn. Nguy cơ mắc ung thư buồng trứng tăng lên nếu bạn:
- Có mẹ, chị em gái hoặc từ hai người thân trở lên từng mắc ung thư buồng trứng.
- Có người trong gia đình mắc ung thư vú hoặc đại trực tràng.
- Mang gen đột biến hoặc các hội chứng di truyền làm tăng nguy cơ ung thư buồng trứng, như:
+ Đột biến gen BRCA 1 hoặc BRCA 2.
+ Hội chứng Lynch (ung thư đại trực tràng di truyền không đa polyp), một bệnh lý di truyền làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư.
- Từng mắc ung thư vú, ung thư tử cung hoặc ung thư đại trực tràng.
Nếu bạn lo lắng về nguy cơ mắc ung thư buồng trứng, hãy thảo luận trực tiếp với bác sĩ.
Hình 2: Quy trình và ý nghĩa kết quả xét nghiệm CA12-5. Nguồn: MedlinePlus.
QUÁ TRÌNH XÉT NGHIỆM DIỄN RA NHƯ THẾ NÀO?
Nhân viên y tế sẽ dùng một chiếc kim nhỏ để lấy máu tĩnh mạch từ tay của bạn và cho vào ống nghiệm. Bạn có thể thấy hơi nhói khi kim được đâm vào hoặc rút ra. Quá trình này thường mất chưa tới 5 phút.
CẦN CHUẨN BỊ GÌ TRƯỚC KHI LÀM XÉT NGHIỆM?
Bạn không cần chuẩn bị gì đặc biệt trước khi làm xét nghiệm CA-125 máu.
XÉT NGHIỆM NÀY CÓ NGUY CƠ GÌ?
Xét nghiệm máu hầu như không có rủi ro gì. Bạn có thể bị đau nhẹ hoặc bầm tím chỗ lấy máu, nhưng hầu hết các triệu chứng sẽ nhanh chóng hết.
Ý NGHĨA KẾT QUẢ XÉT NGHIỆM
Bác sĩ sẽ tổng hợp kết quả CA-125 cùng các thông tin bệnh sử khác để thảo luận với bạn về chẩn đoán, phác đồ điều trị hoặc các chỉ định cận lâm sàng tiếp theo.
Nhìn chung:
- Nếu đang trong quá trình điều trị: Nồng độ CA-125 giảm dần thường cho thấy phác đồ điều trị đang hiệu quả. Nếu nồng độ tăng hoặc không giảm theo thời gian, điều đó có thể cho thấy điều trị chưa hiệu quả.
- Nếu đã kết thúc điều trị: Nồng độ CA-125 tăng dần theo thời gian là dấu hiệu cảnh báo ung thư có thể tái phát.
- Nếu thuộc đối tượng có nguy cơ cao hoặc đang có khối u vùng chậu nghi ngờ: Nồng độ CA-125 cao có thể là dấu hiệu của ung thư. Bác sĩ thường sẽ cần chỉ định thêm các xét nghiệm khác để chẩn đoán xác định.
Tuy nồng độ CA-125 cao không phải lúc nào cũng là ung thư buồng trứng, nhưng kết quả xét nghiệm bình thường cũng không thể loại trừ hoàn toàn khả năng mắc bệnh này. Ở giai đoạn đầu của ung thư, nồng độ CA-125 có thể vẫn thấp và không phải ai mắc ung thư buồng trứng cũng có nồng độ CA-125 cao.
LƯU Ý THÊM VỀ XÉT NGHIỆM MÁU CA-125
Loại ung thư buồng trứng phổ biến nhất là ung thư biểu mô buồng trứng. Nếu bạn đang được điều trị loại ung thư này, bác sĩ có thể cho chỉ định đo thêm dấu ấn HE4 kết hợp với CA-125. Một số nghiên cứu cho thấy việc đánh giá đồng thời hai chỉ số này sẽ cho kết quả chính xác hơn trong việc theo dõi hiệu quả điều trị và khả năng phát hiện ung thư tái phát.
Nguồn: Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus) https://medlineplus.gov/
Đường dẫn: https://medlineplus.gov/lab-tests/ca-125-blood-test-ovarian-cancer/
Biên dịch: CN. Nguyễn Hùng Anh - Khoa Xét nghiệm
Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Thanh Hằng - Phòng HTQT&NCKH
Duyệt chuyên môn: ThS.BSNT. Trương Minh Tuấn – Khoa Ngoại Theo yêu cầu
