Prothrombin là một loại protein do gan sản xuất. Đây là một trong các yếu tố đông máu. Khi bạn bị đứt tay hoặc các tổn thương khác gây chảy máu, các yếu tố đông máu sẽ phối hợp với nhau để tạo thành cục máu đông.
Đông máu là một quá trình quan trọng giúp bạn không bị mất quá nhiều máu khi bị thương. Nồng độ yếu tố đông máu quá thấp có thể khiến bạn chảy máu quá nhiều sau khi bị thương. Nồng độ quá cao có thể gây hình thành các cục máu đông nguy hiểm trong động mạch hoặc tĩnh mạch của bạn.
Xét nghiệm PT/INR giúp kiểm tra xem quá trình đông máu của bạn có bình thường không. Nó theo dõi hiệu quả điều trị bằng thuốc chống đông kháng vitamin K (như warfarin).
Hình 1: Hình ảnh mô tả tiểu cầu và fibrin tạo cục máu đông làm liền vết thương. Nguồn: https://www.vtematters.ie/patient/what-is-thrombosis/general-information
MỤC ĐÍCH CỦA XÉT NGHIỆM
Xét nghiệm PT/INR thường được sử dụng nhất để:
- Xem mức độ hiệu quả của warfarin, một loại thuốc chống đông máu/ làm loãng máu, trong việc ngăn ngừa hình thành cục máu đông. (Coumadin là một biệt dược phổ biến của warfarin). Bác sĩ có thể thay đổi liều lượng thuốc của bạn dựa trên các kết quả này.
- Tìm ra nguyên nhân gây hình thành các cục máu đông bất thường.
- Tìm ra nguyên nhân gây chảy máu bất thường.
- Kiểm tra khả năng đông máu trước khi thực hiện một thủ thuật hoặc phẫu thuật có thể gây chảy máu.
- Kiểm tra các vấn đề về gan.
- Kiểm tra tình trạng thiếu hụt vitamin K. Vitamin K tham gia vào quá trình đông máu.
Xét nghiệm PT/INR thường được thực hiện cùng với xét nghiệm thời gian thromboplastin từng phần hoạt hóa (APTT). Xét nghiệm APTT cũng kiểm tra các vấn đề về đông máu, nhưng xem xét các yếu tố đông máu khác với các yếu tố đông máu trong xét nghiệm PT.
TẠI SAO CẦN LÀM XÉT NGHIỆM PT/INR?
Nếu bạn đang dùng warfarin thường xuyên, bạn có thể cần xét nghiệm này để đảm bảo bạn đang dùng đúng liều lượng. Bác sĩ sẽ cho bạn biết tần suất cần thực hiện xét nghiệm để theo dõi liều lượng của bạn.
Nếu bạn không dùng warfarin, bạn có thể cần xét nghiệm này nếu có các triệu chứng của chứng rối loạn chảy máu hoặc huyết khối.
Các triệu chứng của rối loạn chảy máu bao gồm:
- Chảy máu nhiều không rõ nguyên nhân
- Dễ bị bầm tím
- Chảy máu mũi (chay máu cam) nhiều bất thường
- Chu kỳ kinh nguyệt ra máu nhiều bất thường ở phụ nữ
Các triệu chứng của huyết khối bao gồm:
- Đau chân hoặc đau khi chạm vào chân
- Sưng chân
- Đỏ hoặc sẫm màu da ở chân
- Cảm giác ấm ở da
- Khó thở
- Ho
- Đau ngực
- Nhịp tim và nhịp thở nhanh
Ngoài ra, bạn có thể cần xét nghiệm PT/INR nếu được lên lịch phẫu thuật. Xét nghiệm này giúp đảm bảo máu của bạn vẫn đông bình thường, do đó bạn sẽ không bị mất quá nhiều máu trong quá trình thực hiện thủ thuật.
QUÁ TRÌNH XÉT NGHIỆM
Xét nghiệm có thể được thực hiện trên mẫu máu lấy từ tĩnh mạch hoặc đầu ngón tay.
Đối với mẫu máu lấy từ tĩnh mạch:
Nhân viên y tế sẽ lấy mẫu máu tĩnh mạch trên cánh tay của bạn bằng một chiếc kim nhỏ. Sau khi đưa kim vào, một lượng máu nhỏ sẽ được rút ra và thu thập vào ống nghiệm. Bạn có thể thấy hơi nhói khi kim được đâm vào hoặc rút ra. Quá trình này thường mất chưa tới 5 phút.
Đối với mẫu máu từ đầu ngón tay:
Việc xét nghiệm máu đầu ngón tay có thể được thực hiện tại phòng khám hoặc tại nhà. Nếu bạn đã dùng warfarin trong thời gian dài, bạn có thể được hướng dẫn cách tự lấy máu bằng bộ kit xét nghiệm tại nhà. Bác sĩ có thể khuyên bạn xét nghiệm thường xuyên bằng bộ xét nghiệm PT/INR tại nhà. Trong quá trình xét nghiệm này, bạn hoặc bác sĩ sẽ:
- Dùng một chiếc kim nhỏ để chích vào đầu ngón tay của bạn.
- Thu thập một giọt máu và nhỏ lên que thử hoặc dụng cụ chuyên dụng khác.
- Đặt dụng cụ hoặc que thử vào thiết bị tính toán kết quả. Các thiết bị dùng tại nhà thường nhỏ gọn và nhẹ.
Nếu bạn đang sử dụng bộ kit xét nghiệm tại nhà, bạn sẽ cần xem xét kết quả với bác sĩ của mình. Bác sĩ sẽ cho bạn biết họ muốn nhận kết quả theo hình thức nào.
CHUẨN BỊ TRƯỚC XÉT NGHIỆM
Nếu đang dùng warfarin, bạn có thể cần dừng liều dùng hàng ngày đến sau khi thực hiện xét nghiệm xong. Bác sĩ sẽ thông báo cho bạn biết nếu có bất kỳ hướng dẫn đặc biệt nào khác cần tuân theo.
RỦI RO KHI LÀM XÉT NGHIỆM
Có rất ít rủi ro khi làm xét nghiệm máu. Bạn có thể bị đau nhẹ hoặc bầm tím tại vị trí đâm kim, nhưng hầu hết các triệu chứng sẽ nhanh chóng biến mất.
Hình 2: Tổng qua xét nghiệm máu PT/INR. Nguồn: MedlinePlus
Ý NGHĨA KẾT QUẢ XÉT NGHIỆM
Nếu bạn được xét nghiệm vì đang dùng warfarin hoặc mắc một số tình trạng sức khỏe nhất định, kết quả của bạn có thể sẽ được thể hiện ở mức INR:
- Mức INR quá thấp có thể đồng nghĩa với việc máu của bạn bị đông quá dễ dàng, bạn có nguy cơ xuất hiện các cục máu đông gây nguy hiểm.
- Mức INR quá cao có thể đồng nghĩa với việc máu của bạn mất nhiều thời gian hơn bình thường để hình thành cục máu đông, bạn có nguy cơ bị chảy máu gây nguy hiểm.
Nếu INR của bạn không bình thường, bác sĩ có thể sẽ thay đổi liều lượng warfarin của bạn.
Nếu bạn không dùng warfarin, kết quả của bạn có thể hiển thị ở dạng thời gian PT, tức là số giây cần thiết để máu của bạn đông lại (thời gian prothrombin).
Nếu bạn không dùng warfarin và kết quả INR hoặc PT không bình thường, đó có thể là dấu hiệu cho thấy quá trình đông máu của bạn không bình thường.
Nếu PT/INR của bạn quá thấp, máu của bạn đang đông quá nhanh. Điều này có thể là do:
- Tăng đông (tăng nguy cơ huyết khối), một tình trạng mà cơ thể hình thành quá nhiều cục máu đông trong động mạch hoặc tĩnh mạch. Các cục máu đông có thể hình thành ngay cả khi bạn không bị thương, hoặc chúng không tan ra như bình thường.
- Dùng thực phảm chức năng chứa vitamin K, hoặc chế độ ăn nhiều vitamin K.
- Một số loại thuốc nhất định.
Nếu PT/INR của bạn quá cao, máu của bạn đang đông quá chậm. Điều này có thể là do:
- Rối loạn chảy máu, một tình trạng mà cơ thể bạn không thể hình thành cục máu đông bình thường. Khi bạn bị thương hoặc làm thủ thuật có thể gây chảy máu, điều đó có thể dẫn đến chảy máu quá mức.
- Bệnh lý về gan.
- Thiếu hụt vitamin K. Vitamin K đóng vai trò quan trọng trong quá trình đông máu.
Hãy thông báo cho bác sĩ nếu bạn đang dùng bất kỳ loại thuốc hay thực phẩm chức năng nào. Một số loại có thể ảnh hưởng đến kết quả của bạn. Những yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả PT/INR của bạn bao gồm:
- Đồ uống có cồn
- Các thực phẩm giàu vitamin K, chẳng hạn như các loại rau lá xanh
- Đậu nành và dầu hạt cải
- Chế độ ăn nhiều chất béo
Hãy hỏi bác sĩ về những gì bạn nên tránh trước khi làm xét nghiệm PT/INR.
Để hiểu kết quả của xét nghiệm PT/INR, bác sĩ sẽ xem xét các triệu chứng, tiền sử bệnh và kết quả của các xét nghiệm máu khác của bạn.
Đôi khi bác sỹ có thể chỉ định một số xét nghiệm chức năng gan cùng với xét nghiệm PT/INR. Chúng bao gồm:
- Aspartate Aminotransferase (AST)
- Alanine Aminotransferase (ALT)
_________________________________________________
Nguồn: Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus) https://medlineplus.gov/
Đường dẫn: https://medlineplus.gov/lab-tests/prothrombin-time-test-and-inr-ptinr/
Biên dịch: CNh.XN. Nguyễn Hùng Anh, Khoa Xét nghiệm, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Thanh Hằng, Phòng HTQT-NCKH, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội
